Παιχνίδια σοβαρού σκοπού και τεχνικές παιχνιδοποίησης σε μουσεία και πολιτιστικοούς οργανισμούς. Μελέτη περίπτωσης: Ίδρυμα Β και Ε Γουλανδρή

Στην παρούσα εργασία υποστηρίζεται η θέση ότι ένα μουσείο ως φορέας πολιτισμού, είναι ικανός μέσα από την φροντίδα που προσφέρει στο κοινό του, να παίξει καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της αίσθησης της ευεξίας του ατόμου. Βασικοί πυλώνες αυτής της φροντίδας που θα μελετηθούν στην παρούσα εργασία, είναι αυτός της εκπαίδευσης και της συμπερίληψης. Έτσι λοιπόν, με βάση την θεωρία του αυτοκαθορισμού (Self-determination theory), διερευνάται η υπόθεση ότι η παιχνιδοποίηση και τα παιχνίδια σοβαρού σκοπού, μπορούν εν δυνάμει να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί που εντείνουν τα εσωτερικά κίνητρα συμμετοχής επιτυγχάνοντας τα μέγιστα αποτελέσματα και επιφέροντας την ευεξία. Κατά αυτό τον τρόπο διερευνάται η χρήση τεχνικών παιχνιδοποίησης (gamification) και παιχνιδιών σοβαρού σκοπού (serious games) σε πολιτιστικούς οργανισμούς και μουσεία, εστιάζοντας στην εφαρμογή τους. Αρχικά, προσεγγίζονται οι έννοιες gamification και serious games, στο πλαίσιο μιας σφαιρικής βιβλιογραφικής επισκόπησης. Χαρακτηριστικές θεωρητικές θέσεις που εξετάζονται είναι θεωρίες που «αναγιγνώσκουν» το ψηφιακό παιχνίδι ως ένα πολιτιστικό προϊόν ευαισθητοποίησης για κοινωνικά ζητήματα που συμβάλλει σε μια άτυπη εκπαιδευτική διαδικασία, συνυφασμένη με την ψυχαγωγία. Επίσης εκτίθεται η κριτική στις τεχνικές επιβράβευσης της παιχνιδοποίησης και οι επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί για τα παιχνίδια σοβαρού σκοπού. Deci and Ryan. Το πολιτιστικό περιβάλλον προσφέρεται ως ένας γόνιμος χώρος καλλιέργειας και ευεξίας (well-being), τόσο συγκεκριμένων ομάδων όσο και της κοινωνίας γενικότερα. Σε αυτό το πλαίσιο, παρουσιάζεται ως μελέτη περίπτωσης το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή. Μέσα από ποιοτική συμμετοχική παρατήρηση, ποιοτικές συνεντεύξεις και την εξέταση του παιχνιδιού σοβαρού σκοπού «Museum Adventure» ερευνώνται τα στοιχεία παιχνιδοποίησης και τα παιχνίδια σοβαρού σκοπού που εφαρμόζονται εντός του Μουσείου, για κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς -σε άτομα με αναπηρία ή με γνωστική έκπτωση και σε παιδιά σχολικής ηλικίας. Παράλληλα, διερευνάται η συμβολή του στην κοινωνική εκπαίδευση με την προσφορά προγραμμάτων που συνδυάζουν την διασκέδαση με την μάθηση μέσω της βιωματικής εμπειρίας. Το Μουσείο αντιμετωπίζεται ως ανοιχτή οντότητα προς όφελος της κοινωνίας, και υπ’ αυτό το πρίσμα εξετάζονται προτάσεις που στοχεύουν στην επίτευξη της «ευεξίας» και συμπερίληψης κοινωνικών ομάδων ειδικών αναγκών, όπως για παράδειγμα η πολιτιστική συνταγογράφηση. Ακόμα, εξετάζεται συγκριτικά, ο τρόπος που γενικότερα μουσεία και πολιτιστικοί οργανισμοί επιλέγουν να αξιοποιήσουν τεχνικές παιχνιδοποίησης και παιχνίδια σοβαρού σκοπού προκειμένου να γίνουν περισσότερο συμπεριληπτικοί και να διευρύνουν την κοινωνική τους προσφορά. Τέλος, γίνεται μια απόπειρα ανάδειξης και της επικοινωνιακής και εμπορικής διάστασης των δυνατοτήτων αυτών των τεχνικών καθώς και την αύξηση της εμπλοκής των επισκεπτών στα μουσεία και τους πολιτιστικούς οργανισμούς.