Αρχή της αναλογικότητας και μέτρα δικονομικού καταναγκασμού

Αντικείμενο μελέτης στη συγκεκριμένη εργασία θα αποτελέσει ο σκοπός και η λειτουργία της συνταγματικώς κατοχυρωμένης αρχής της αναλογικότητας στο χώρο της ποινικής προδικασίας. Εκεί δηλαδή όπου οι σκοποί της ποινικής δίκης επιβάλλουν την επέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα, στα πλαίσια ιδίως της επιβολής των μέτρων δικονομικού καταναγκασμού. Στο μέτρο που η υπό εξέταση αρχή συνιστά το όριο του περιορισμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και κατά τούτο το γνώμονα της ουσιαστικής νομιμότητας των κρατικών επεμβάσεων, κρίθηκε σκόπιμη η επίκληση θεματικών κύκλων που εξειδικεύουν τα επίπεδα των συγκρουόμενων εννόμων συμφερόντων κατά την επιβολή των δικονομικών προσβολών και επιτρέπουν έτσι έναν πολυεπίπεδο έλεγχο αναλογικότητας. Επιχειρήθηκε δηλαδή μέσω αυτών, ένας έλεγχος τόσο του εκάστοτε τυπικού νόμου σε γενικό και αφηρημένο επίπεδο, όσο και ένας in concreto έλεγχος των καθέκαστων επιβαλλόμενων μέτρων. Στο γενικό μέρος της εργασίας θα εξετασθούν αρχικά ή έννοια και η λειτουργία της αρχής της αναλογικότητας στο χώρο του ποινικού δικονομικού δικαίου. Έπειτα, θα εξετασθεί το περιεχόμενο της έννοιας των μέτρων δικονομκού καταναγκασμού και τέλος θα επιχειρηθεί ο προσδιορισμός της βαρύτητας της σύγκρουσης των αντικρουόμενων συμφερόντων, του δημοσίου δηλαδή συμφέροντος και του ατομικού. Προς τούτο και για την ακριβέστερη “μέτρηση” της αρχικής σύγκρουσης και της επιγενόμενης προσβολής υιοθετείται ο ορισμός ελέγξιμων κριτηρίων - ενδεικτών που αναλυτικώς εξειδικεύονται και καθιστούν δυνατή τη διενέργεια του ελέγχου αναλογικότητας. Στο ειδικό µέρος θα εξετασθούν τα είδη των μέτρων δικονομικού καταναγκασμού, δηλαδή τα περιοριστικά, τα στερητικά και τα διερευνητικά μέτρα. Πιο συγκεκριμένα, θα µελετηθούν οι προϋποθέσεις επιβολής τους και οι επιγενόμενοι περιορισµοί που αυτά επιφέρουν στα θεμελιώδη δικαιώματα. Όσον αφορά τον έλεγχο τήρησης της αρχής της αναλογικότητας αυτός θα μελετηθεί κατόπιν εντοπισμού του συνταγματικού ενδιαφέροντος, του προσδιορισμού του ύψους της απαίτησης προστασίας του και τέλος της έρευνας κατάφασης καθενός από τους ενδείκτες αξιολόγησης τήρησης της αρχής. Στο επίπεδο αυτό θα εντοπισθούν πιθανά σημεία αντιθέσεως των σχετικών διατάξεων του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας με την αρχή της αναλογικότητας καθώς και συρρεουσών διατάξεων του διεθνούς δικαίου. Στο τέλος θα γίνει µια προσπάθεια συναγωγής συμπερασμάτων σχετικά µε την εγγυητική λειτουργία της αρχής της αναλογικότητας στο επίπεδο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την επιβολή των κρατικών παρεμβάσεων και μια κριτική θεώρηση των απόψεων νομολογίας και θεωρίας για τον βαθμό που η αρχή θα πρέπει να διατρέχει το σύνολο της διαδρομής της ποινικής διαδικασίας και να επιβεβαιώνει τον χαρακτηρισμό του Ποινικού Δικονομικού Δικαίου ως εφαρμοσμένο συνταγματικό δίκαιο.