Το περιοδικό "Επιθεώρηση Τέχνης" και το "πρωτοποριακό" θέατρο :θεωρήσεις και αναθεωρήσεις

Το περιοδικό "Επιθεώρηση Τέχνης" που εξέφραζε την Αριστερά στην Ελλάδα κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο (1955-1967) δημοσιεύει μια σειρά θεωρητικών κειμένων Ελλήνων συνεργατών του περιοδικού και ξένων (δυτικών) μαρξιστών που αφορούν την πρωτοπορία στην τέχνη και το πρωτοποριακό θέατρο ή θέατρο του παραλόγου. Παράλληλα, δημοσιεύει κριτικές θεατρικών παραστάσεων που εντάσσονται σε αυτό το είδος. Η παρούσα εργασία παρουσιάζει αυτά τα κείμενα προκειμένου να διαπιστωθεί αν υπακούουν σε έναν αισθητικό κανόνα, αν στην πορεία του χρόνου οι ιδέες περί αισθητικής εξελίσσονται και κατά πόσον οι όποιες αισθητικές διεργασίες επηρεάζονται από τις αντίστοιχες της δυτικής μαρξιστικής σκέψης. Η μελέτη και ανάλυση των δημοσιευμάτων ανέδειξε ότι τόσο η κριτική όσο και η θεωρητική προσέγγιση των Ελλήνων αρθρογράφων και κριτικών σε μεγάλο βαθμό χρησιμοποιεί όρους του δόγματος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Ωστόσο, παρατηρήθηκαν ανάμεσα στους συγγραφείς διαφοροποιήσεις και σημαντικές ζυμώσεις μέσα στον χρόνο που τείνουν προς την κατάρριψη της θέσης περί υπαγωγής της τέχνης στην ιδεολογία (στρατευμένη τέχνη) και δημιουργούνται ρήγματα με την επίσημη κομματική γραμμή. Αυτές οι πνευματικές-αισθητικές διεργασίες σαφώς επηρεάστηκαν από την ανανέωση του δυτικού μαρξιστικού λόγου (Γκέοργκ Λούκατς, των Ιταλών του Ινστιτούτου Γκράμσι, Ροζέ Γκαρωντύ, Ερνστ Φίσερ, Ζαν Πωλ Σαρτρ και Μάρτιν Έσσλιν). Προϊόντος του χρόνου, συνεπώς, η οπτική διευρύνεται και το θέατρο του παραλόγου και η πρωτοπορία στην τέχνη παύουν να ταυτίζονται με την παρακμή. Με άλλα λόγια, η ανάδειξη καταστάσεων όπως π.χ. η ατομικότητα, το παράλογο της ανθρώπινης ύπαρξης -παρότι έρχονται σε διάσταση με την ιδεολογική δέσμευση ότι η τέχνη πρέπει να αναδεικνύει θετικούς ήρωες που ανοίγουν τον δρόμο προς μια αισιόδοξη πορεία προς την κοινωνική αλλαγή και τον σοσιαλισμό- σταδιακά παύει να ταυτίζεται με την παρακμή. Όλες αυτές οι αλλαγές συντελούνται υπό την επίδραση του 20ου Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, όπου επιχειρήθηκε η καταδίκη του σταλινισμού και η προσέγγιση δυτικού και ανατολικού κόσμου εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου. Μέσα στο πλαίσιο, λοιπόν, αυτών των αναθεωρήσεων η συζήτηση περί τέχνης εντείνεται και αποδίδει την μερική αμφισβήτηση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού ως μοναδικού εκφραστή της αντικειμενικότητας. Η τέχνη αποκαθίσταται από "επαναστατικό εργαλείο" σε μια διαδικασία που δεν υποχρεούται να διδάσκει, αλλά να αναδεικνύει όλες τις πολλαπλές πλευρές του ανθρώπινου βίου, όλες τις όψεις μιας πολυδιάστατης και όχι σχηματικής πραγματικότητας.