Ενεργειακή ένδεια, πολεοδομία και κατοικία: πολυκριτηριακή ανάλυση της ευάλωτης κατοικίας

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που απασχολεί τον σύγχρονο κόσμο, είναι η αδυναμία πρόσβασης στις υπηρεσίες ενέργειας. Τα νοικοκυριά των αναπτυγμένων χωρών έρχονται αντιμέτωπα με το υπερβολικό κόστος ενέργειας σε σχέση με το εισόδημά τους, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες υπάρχει δυσκολία ακόμα και ανυπαρξία πρόσβασης σε κάθε είδους ενεργειακή υπηρεσία όπως για επαρκή θέρμανση, μαγείρεμα, φωτισμό και τη χρήση οικιακών συσκευών. Το φαινόμενο αυτό ορίζεται ως “ενεργειακή φτώχεια” ή “ενεργειακή ένδεια” και αποτελεί αντικείμενο έντονου προβληματισμού και μελέτης τα τελευταία δέκα χρόνια σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Στην παρούσα εργασία, γίνεται μια προσέγγιση του φαινομένου της ενεργειακής φτώχειας, προσδιορίζοντας τις αιτίες εμφάνισής του και τους παράγοντες από τους οποίους επηρεάζεται. Αναφορά γίνεται στα οικονομικά ευάλωτα κοινωνικά στρώματα τα οποία πλήττονται περισσότερο. Συγχρόνως, καταγράφονται και οι κυριότερες επιπτώσεις που το φαινόμενο αυτό προκαλεί τόσο στον άνθρωπο όσο και στο περιβάλλον. Στη συνέχεια, γίνεται μια ιστορική αναδρομή στο φαινόμενο τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, μέχρι τη στιγμή που αναγνωρίστηκε και επίσημα από την κοινωνία. Παρόλο που δεν υπάρχει ξεκάθαρα καθορισμένο θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο, ωστόσο γίνεται μία αναφορά στην ισχύουσα νομοθεσία. Επίσης, περιγράφονται οι μελέτες και οι στατιστικές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια του εθνικού αλλά και Eυρωπαϊκού παρατηρητηρίου ενεργειακής φτώχειας, προκειμένου να προσδιοριστεί το μέγεθος, τα αίτια και οι συνέπειες του φαινομένου. Ακολούθως, αναλύονται οι ποσοτικοί και οι υποκειμενικοί δείκτες παρακολούθησης του φαινομένου ενεργειακής φτώχειας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι ώστε να προσδιοριστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο η συσχέτιση των συνθηκών θερμικής άνεσης στο εσωτερικό της κατοικίας, με τους διάφορους παράγοντες που την επηρεάζουν, όπως το χαμηλό εισόδημα των νοικοκυριών και η χαμηλή ενεργειακή απόδοση των γερασμένων κτιρίων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χρήση ενεργειακών δεικτών από κάποιες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ προτείνεται και ένα σύστημα δεικτών που θα ταίριαζε περισσότερο στα ελληνικά δεδομένα. Τέλος, καταγράφονται τα υφιστάμενα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας τόσο στην Ελλάδα όσο και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα χρηματοδοτούμενα αναπτυξιακά προγράμματα της Eυρωπαϊκής Ένωσης που έχουν στόχο την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών που πλήττονται από αυτήν. Καταλήγοντας, προτείνονται σχέδια δράσης για την καταπολέμηση του φαινομένου, με τρόπο που να συνάδει με την κοινωνική δικαιοσύνη, την απασχόληση, τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας, την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, την προστασία του περιβάλλοντος και τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε καθαρές μορφές ενέργειας.