Σεξουαλική βία σε ένοπλες συρράξεις: εξελίξεις και σύγχρονες προκλήσεις στην πρακτική και νομολογία της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης

Η σεξουαλική και έμφυλη βία, παρότι αποτελεί ένα σύγχρονο πρόβλημα, δεν είναι σε καμία περίπτωση ένα νέο φαινόμενο. Η απαγόρευση του βιασμού αποτελεί αδιαμφισβήτητα κανόνα του διεθνούς εθιμικού δικαίου, οι διαστάσεις δε που λαμβάνει κατά τη διάρκεια ενόπλων συρράξεων μας αναγκάζει να κατανοήσουμε και να μελετήσουμε το φαινόμενο όχι απλά ως εργαλείο έκφρασης, παραγωγής ή διατήρησης της κυριαρχίας των ανδρών επί των γυναικών, στα πλαίσια των πατριαρχικών κοινωνικών δομών, που εντείνονται σε καιρό πολέμου, αλλά ως «τακτική» ή «μέθοδο» που εκτελείται από στρατιώτες στην υπηρεσία των μεγάλων στρατηγικών στόχων. Από τα στρατόπεδα βιασμών στην πρώην Γιουγκοσλαβία και την προπαγάνδα της Ρουάντα μέχρι το Κονγκό, το Νταρφούρ και τη Συρία, η σεξουαλική βία χρησιμοποιήθηκε ως μέθοδος εθνοκάθαρσης, γενοκτονίας, τρομοκράτησης και επίδειξης κυριαρχίας έναντι του εχθρού. Από προσωπική προσβολή ανάχθηκε σε προσβολή ολόκληρης της κοινότητας, με το γυναικείο κυρίως σώμα να αποτελεί τη συμβολική εκπροσώπηση της αντίπαλης κοινότητας, που έπρεπε να καταστραφεί ή να ταπεινωθεί, επισφραγίζοντας έτσι την συνολική κατάκτηση ή κυριαρχία. Σκοπός της εργασίας είναι να αναδείξει τις θετικές εξελίξεις που σημειώθηκαν στο πεδίο της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης, που αποτελεί τον πιο έγκυρο και επίσημο τρόπο αναγνώρισης και νομικής εξέλιξης. Κυρίως όμως τις προκλήσεις που αντιμετώπισε η διεθνής νομολογία στην πορεία της προς την αναγνώριση ότι η σεξουαλική και έμφυλη βία δεν αποτελούν πλέον ούτε «ξεχασμένα εγκλήματα του διεθνούς δικαίου» ούτε παρεπόμενα άλλων κύριων εγκλημάτων, αλλά αποτελούν δύο από τις κύριες εγκληματικές εκφράσεις των εγκλημάτων πολέμου, των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και του εγκλήματος της γενοκτονίας. Ο τελικός στόχος είναι η κεφαλαιοποίηση, μέσα από την έρευνα, των μέχρι τώρα θετικών και αρνητικών εμπειριών της διεθνούς δικαιοσύνης, το απόσταγμα της οποίας συνιστά τους κύριους άξονες όπου θα πρέπει να κινηθεί το μόνιμο διεθνές ποινικό δικαιοδοτικό όργανο, με την παύση της ατιμωρησίας και την υιοθέτηση της θυματοκεντρικής προσέγγισης των εγκλημάτων σεξουαλικής και έμφυλης βίας.