Η ενσωμάτωση του Βόλου στο ελληνικό κράτος 1881-1922 και το ιδεολογικό πλαίσιο που τη χαρακτηρίζει

Η διατριβή αυτή εξετάζει την εξέλιξη του Βόλου, από επαρχιακή πόλη στα φθίνοντα σύνορα της Οθωμμανικής αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια, σε σημαντικό οικονομικό κέντρο της Ελλάδας. Το 1881 επιλέγεται ως αφετηρία, γιατί είναι η χρονιά που προσαρτήθηκαν στο ελληνικό κράτος νέες χώρες όπως η Θεσσαλία και η Άρτα. Αυτό το γεγονός καθιστά αυτομάτως αναγκαία την ανάπτυξη της εθνικής ταυτότητας στους πληθυσμούς των νέων περιοχών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η πολιτική τους ταύτιση με το κράτος, ώστε αυτό να εντυπωθεί στη συνείδησή τους, ως ο επίσημος φορέας διακυβέρνησής τους.Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία για τη συγκρότηση του εθνικού κράτους, μέσα από την ανάπτυξη της διοίκησης, των υποδομών, της οικονομίας, της πολιτικής και της εκπαίδευσης, η οποία θα εφαρμοστεί σταδιακά στις νέες επαρχίες της Θεσσαλίας και της Άρτας. Η πόλη του Βόλου από την απελευθέρωσή της και μετά θα οδηγηθεί σε τροχιά ένταξης και και σταδιακής ενσωμάτωσης στην πραγματικότητα του Νέου Ελληνικού Κράτους. Η επιλογή του Βόλου, οφείλεται στο ότι, η περίπτωσή του προσφέρεται για να μελετηθεί πως εξελίσσεται και συμπορεύεται ο αστισμός με το αγροτικό, το εργατικό και το εθνικό ζήτημα. Η πόλη, διαθέτοντας αγροτική και εργατική φυσιογνωμία παράλληλα με την εμπορική επιχειρηματική, συνέβαλε στην ανάπτυξη του αγροτικού και εργατικού κινήματος, παρουσίασε αξιόλογη εμπορική και βιομηχανική δραστηριότητα και σημαντική αύξηση του πληθυσμού της. Η παρουσία της αστικής τάξης υπήρξε έντονη και συνδέθηκε με την ίδρυση συλλόγων, σωματείων, ιδρυμάτων και εντυπων μέσων, η λειτουργία των οποίων διαμόρφωσαν το ιδεολογικό και πολιτισμικό της χαρακτήρα.Το γεγονός ότι επρόκειτο για μια πόλη- λιμάνι, αρκετά δραστήρια και πριν την προσάρτησή της στην Ελλάδα, αυξάνει τη σπουδαιότητά της για την οικονομία της περιοχής αλλά και της χώρας γενικότερα, αφού εκεί κατέληγαν τα προϊόντα της θεσσαλικής γης, για να μεταφερθούν στην υπόλοιπη Ελλάδα, ή να εξαχθούν. Το ενδιαφέρον του κράτους, όπως και των τοπικών αρχών και διαφόρων επιχειρηματιών -ντόπιων και ξένων- αποδεικνύεται έμπρακτα με τη φροντίδα που επιδεικνύουν για την ανάπτυξη υποδομών στην περιοχή, όπως σιδηροδρομική σύνδεση, λιμενικά έργα, πολεοδομικό σχέδιο, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κ.α. Στην παραπάνω εργασία, διερευνήθηκαν οι διαδικασίες που επέτρεψαν τη ζύμωση και τη συγχώνευση ανομοιογενών ιδεών και αιτημάτων καθώς και αντίθετων πολιτικών , οικονομικών και κοινωνικών θέσεων, που χαρακτήριζαν την κοινωνία της συγκεκριμένης πόλης στη δεδομένη περίοδο. Ο κοινωνικός ιστός της πόλης υπήρξε σημαντικό πεδίο έρευνας της διατριβής λόγω της αλληλεπίδρασης και της πολυμορφίας που παρουσίαζε σε αντίθεση με τις περισσότερες επαρχιακές πόλεις της ίδιας περιόδου.Τέλος καθώς η προσάρτηση της Θεσσαλίας και της Άρτας αποτελούν, στα πλαίσια της αλυτρωτικής πολιτικής που εφάρμοζε το κράτος, την πρώτη ουσιαστικά επιτυχία εδαφικής επέκτασης, οι νέες περιοχές προσφέρονται για την εφαρμογή στην πράξη, της εθνικής- κρατικής ιδεολογίας. Η διαδικασία αφομοίωσης και αναπαραγωγής αυτής της ιδεολογίας, ως επίσημης πλέον κρατικής πολιτικής, από την κοινωνία και τους θεσμικούς φορείς του Βόλου, έχει διαφορετικό σημείο εκκίνησης και γίνεται σε διαφορετικές πολιτικές συνθήκες από ότι στα άλλα αστικά κέντρα του νέου κράτους. Στόχος της διατριβής ήταν να διερευνήσει και να διαφωτίσει το ρόλο που έπαιξαν τυπικοί και άτυποι φορείς στην ανάπτυξη της ιδεολογικής ταυτότητας του κράτους, καθώς και να περιγράψει τις διαυλους επικοινωνίας που δημιουργούνταν ανάμεσα στους πολιτικούς φορείς εξουσίας και στις κοινωνικές ομάδες, και να εξετάσει την αλληλεπίδραση που υφίσταντο αμφότεροι. Η έννοια του πολιτικού κόσμου διευρύνεται, ώστε να περιλαμβάνει όλους τους εκπροσώπους θεσμών αλλά και μεμονωμένα άτομα που με τις ενέργειές τους συμβάλουν στη διαμόρφωση του κοινωνικοπολιτικού βίου. Γιαυτό το λόγο ακολουθούνται τα κανάλια διάχυσης της εθνικής ιδεολογίας που καθορίζουν την εθνική πολιτική του κράτους μέσα από τους διάφορους ανιχνεύσιμους φορείς, η σχετική δραστηριότητα των οποίων αντιμετωπίζεται στα επιμέρους κεφάλια της διατριβής. Ειδικότερα διερευνήθηκαν και παρουσιάστηκαν αναλυτικά οι συντελεστές της οικονομικής ανάπτυξης, οι αγρότες και το αγροτικό ζήτημα, το εργατικό κίνημα, οι πολιτικοί και ο στρατός, η Δημοτική Αρχή, η Εκαπίδευση, η Εκκλησία, ο Τύπος, και το φαινόμενο των Συλλόγων. Ο ρόλος των παραπάνω υπήρξε καθοριστικός στην αναπαραγωγή και αφομοίωση της κυρίαρχης ιδεολογίας και αναγωγής της σε εθνική ιδολογία.