Η αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης ως κύριο χαρακτηριστικό του δικαίου περιβάλλοντος: η συμβολή της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού

Το παρόν πόνημα αποτελεί ένα προβληματισμό για τη σχέση που έχει πια διαμορφώσει ο άνθρωπος με το περιβάλλον, ως καταναλωτής των φυσικών πόρων του πλανήτη. Η σχέση αυτή περιγράφεται και από το δείκτη του οικολογικού αποτυπώματος. Όπως δείχνουν και οι εκθέσεις του WWF Ελλάδας, σε παγκόσμιο επίπεδο, το οικολογικό αποτύπωμα της ανθρωπότητας έχει διπλασιαστεί από το 1961, ξεπερνώντας την ικανότητα αναγέννησης του πλανήτη κατά 30% περίπου. Τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της γης ζουν σε χώρες που είναι «οικολογικοί οφειλέτες», δηλαδή η εθνική τους κατανάλωση ξεπερνάει τη βιολογική φέρουσα ικανότητα της χώρας. Ταυτόχρονα, ο δείκτης που μετράει την παγκόσμια βιοποικιλότητα έχει μειωθεί σχεδόν κατά 30% το διάστημα 1970-2005. Σε ό,τι αφορά στη χώρα μας, για άλλη μια φορά βρισκόμαστε στη λάθος κορυφή μιας παγκόσμιας λίστας. Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 11η χειρότερη θέση ανάμεσα στις 148 χώρες που εξετάστηκαν όσον αφορά στο οικολογικό τους αποτύπωμα. Το εθνικό μας οικολογικό αποτύπωμα είναι υπερδιπλάσιο από τον ήδη ανησυχητικό παγκόσμιο μέσο όρο και σχεδόν τρεις φορές μεγαλύτερο από τις δυνατότητες του πλανήτη . Με άλλα λόγια, αν όλος ο κόσμος κατανάλωνε όπως ο μέσος Έλληνας, θα είχαμε ανάγκη τρεις πλανήτες για να διατηρήσουμε το σημερινό τρόπο ζωής. Τρεις πλανήτες προφανώς δεν υπάρχουν. Δεν φτάνει όμως μόνο η ανησυχία εκ μέρους μας. Ήρθε η ώρα να σκεφτούμε διαφορετικά, αλλά κυρίως να δράσουμε, να γίνουμε εμείς οι ίδιοι η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο. Πέρα από τα σύνθετα μαθηματικά μοντέλα και τις αναγκαίες επιστημονικές και πολιτικές προσεγγίσεις, η βασική λύση στην τεράστια πρόκληση της κλιματικής αλλαγής είναι ξεκάθαρη και σχετίζεται άμεσα με τον τρόπο που παράγουμε και καταναλώνουμε ενέργεια. Η πιο καθαρή ενέργεια είναι αυτή που δεν παράγεται ποτέ. Δυστυχώς, η χώρα μας κατέχει μια από τις χειρότερες θέσεις παγκοσμίως σε ό,τι αφορά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ανά παραγόμενη μονάδα ηλεκτρισμού. Παράλληλα, ο οικιακός τομέας στην Ελλάδα εμφανίζεται ως ο μεγαλύτερος καταναλωτής ηλεκτρικής ενέργειας. Ενώ η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής φαντάζει τεράστιο και εξαιρετικά φιλόδοξο εγχείρημα, όλοι μπορούμε να κάνουμε κάτι για αυτό. Η κατάσταση λοιπόν, τουλάχιστον σε αυτό τον τομέα, αλλάζει κάθε χρόνο και μάλιστα προς το καλύτερο. Η κοινωνία αφυπνίζεται, ενδιαφέρεται και δειλά - δειλά αρχίζει να διεκδικεί ένα καλύτερο μέλλον για τον πλανήτη και τις επόμενες γενιές. Παρόλα αυτά, ολόκληρη η ανθρωπότητα βρίσκεται σήμερα μπροστά στην τρομακτική πραγματικότητα της πλανητικής περιβαλλοντικής κρίσης. Το ανθρώπινο μέλλον ή θα είναι πράσινο ή δεν θα υπάρξει ποτέ. Ο ανθρώπινος πολιτισμός για να συνεχίσει να υπάρχει πρέπει να αλλάξει. Αυτή η αναγκαιότητα μας αφορά άμεσα ως χώρα και οφείλουμε καθημερινά να χαρτογραφούμε με ακρίβεια το τοπίο μέσα στο οποίο καλούμαστε να δράσουμε. Η παγκόσμια οικονομία κινείται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, ενώ συμβαίνουν καθημερινές ανακατατάξεις στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, κεφαλαίων και ευκαιριών ανάπτυξης. Το κλίμα αλλάζει, η ένεργεια είναι παγκόσμιο ζήτημα με περιβαλλοντικό αντίκτυπο, η γνώση και η καινοτομική τεχνολογία αναδεικνύονται στους πιο κρίσιμους αναπτυξιακούς συντελεστές. Η βιώσιμη ανάπτυξη, η «πράσινη» ανάπτυξη είναι μια στρατηγική επιλογή ρήξης με το παρελθόν, μια επαναστατική προσπάθεια ανατροπής όλων των καθεστωτικών αντιλήψεων κοινωνιών και ατόμων. Οι πολίτες θέλουν να ελπίζουν ξανά σε ένα μέλλον όπου α) τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και αναπτυξιακά αδιέξοδα θα έχουν αρθεί, β) η μοναδικότητα του φυσικού μας περιβάλλοντος θα γίνεται αντιληπτή ως πολύτιμο κεφάλαιο, του οποίου η διαχείριση πρέπει να είναι βιώσιμη, γ) η πρωτοτυπία και η δημιουργικότητα της σκέψης θα αξιοποιούνται παραγωγικά, δ) η ηθική της ευθύνης απέναντι στο κοινωνικό σύνολο θα επιβραβεύεται. Με το παρόν πόνημα θα επιχειρήσω να αναδείξω τη στενή σχέση μεταξύ της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης και του Δικαίου για το Περιβάλλον, σε μια εποχή που οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές προκλήσεις ολοένα και μεγαλώνουν. Ειδικότερα, στο Α΄ Μέρος θα περιγράψω το πώς σχετίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη με τη διαχείριση απορριμμάτων, την ενέργεια, το δομημένο περιβάλλον, καθώς και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Στο Β΄ Μέρος θα επιχειρήσω να παρουσιάσω ποιος είναι ο ρόλος της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης, αν έχει βοηθήσει ή αν έχει ζημιώσει τις προσπάθειες της χώρας προς την κατεύθυνση της πράσινης ανάπτυξης. Ελπίζω να τα καταφέρω.