Πολιτική ενημέρωση και echo chambers στο ελληνικό διαδίκτυο

Στο σύγχρονο μιντιακό περιβάλλον, οι διαθέσιμες πηγές ενημέρωσης είναι πολλές και συνεχώς αυξάνονται: τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες, ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης (εφεξής ΜΚΔ), είναι μερικά από τα πιο συνήθη μέσα που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να ενημερωθούν. Αυτή η πληθώρα πηγών ενημέρωσης οδηγεί σε δύο βασικά προβλήματα: α) την πληροφοριακή αταξία, β) την επιλεκτική έκθεση. Η πρώτη συνίσταται στη σύγχυση που δημιουργείται από την ύπαρξη πολλών παράλληλων πηγών και στη συνακόλουθη δυσκολία εντοπισμού της έγκυρης και επαληθευμένης πληροφόρησης. Η δεύτερη συνίσταται στην επιλογή του περιεχομένου, στο οποίο εκτιθόμαστε, είτε άμεσα μέσω της επιλογής των πηγών ενημέρωσης που συμβαδίζουν με τις προσωπικές μας αντιλήψεις, είτε έμμεσα μέσω των αλγορίθμων που είναι ενσωματωμένοι στα ΜΚΔ και φιλτράρουν το περιεχόμενο, με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή. Τα παραπάνω προβλήματα συνηγορούν στο σχηματισμό echo chambers, δηλαδή κλειστών χώρων, όπου συγκεκριμένες απόψεις, που θεωρούνται αξιόπιστες, αναπαράγονται και διαδίδονται μεταξύ των μελών της ομάδας, με αποτέλεσμα να αποκτούν αυξημένη βαρύτητα και να μην είναι εύκολο να χάσουν την εξέχουσα θέση τους, παρά τις αποδείξεις που τις αμφισβητούν ή τις καταρρίπτουν. Αυτό το φαινόμενο εντοπίζεται και στο πλαίσιο σημαντικών ζητημάτων, όπως είναι και ο χώρος της υγείας. Ένα από τα πιο πρόσφατα ζητήματα υγείας που απασχόλησαν τους ανθρώπους σε παγκόσμια κλίμακα ήταν η πανδημία του κορονοϊού και η επακόλουθη απόφαση για τον εμβολιασμό.\r\nΥπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα έρευνα μελετά σε πρώτο επίπεδο τη γενικότερη συμπεριφορά των χρηστών του Facebook, δηλαδή για ποιους λόγους το χρησιμοποιούν, πόσο συχνά και αν ελέγχουν την εγκυρότητα της πληροφόρησης που λαμβάνουν σε αυτό. Σε δεύτερο επίπεδο, η παρούσα έρευνα αποπειράται να μελετήσει την ενδεχόμενη δημιουργία echo chambers, αναφορικά με το ζήτημα του εμβολιασμού απέναντι στον κορονοϊό. Πιο συγκεκριμένα, μελετάται ο σχηματισμός echo chambers στο Facebook. Στα ελληνικά ο όρος αποδίδεται ως θάλαμοι αντήχησης, αλλά θα χρησιμοποιηθεί ο όρος “echo chamber”, γιατί δεν υπάρχει ομοφωνία στην ελληνική βιβλιογραφία για την απόδοση του όρου. Επιλέχθηκε το Facebook, το οποίο είναι χώρος δημόσιου διαλόγου και έκφρασης απόψεων και αποτέλεσε ένα ΜΚΔ, όπου οι χρήστες μίλησαν ανοιχτά για τη θέση τους αναφορικά με τον εμβολιασμό. Όπως έδειξαν τα αποτελέσματα της έρευνας, οι συμμετέχοντες δεν επιλέγουν ως κύρια πηγή ενημέρωσης το Facebook, αν και αποτελεί μια από τις βασικές χρήσεις του. Ως προς το ζήτημα του εμβολιασμού για τον COVID-19, οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν κατά κύριο λόγο από τους αρμόδιους φορείς και πολύ λιγότερο από το Facebook, οπότε δεν στοιχειοθετείται ο σχηματισμός echo chambers. Ακόμα, οι χρήστες τείνουν να επαληθεύουν την εγκυρότητα της πληροφόρησης που λαμβάνουν και επιλέγουν να αλληλεπιδρούν με λογαριασμούς, με τους οποίους συμφωνούν. Σε κάθε περίπτωση, αντίστοιχη μελλοντική έρευνα θα ήταν σκόπιμο να μελετήσει παράλληλα περισσότερα ΜΚΔ, για να διασταυρωθεί η ύπαρξη ή μη echo chambers.