Η διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: το παράδειγμα του φυσικού αερίου με έμφαση στην εσωτερική αγορά και την ασφάλεια εφοδιασμού

Η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο διεθνές ενεργειακό σύστημα είναι ευάλωτη εξαιτίας του ενεργειακού της ελλείμματος και των ενεργειακών κρίσεων που έχει αντιμετωπίσει. Η αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερίου είναι ραγδαία και η αδιατάρακτη προμήθειά του έχει ιδιαίτερη σημασία για την ΕΕ. Για την αντιμετώπιση των ενεργειακών προκλήσεων η ΕΕ ανέπτυξε τη δική της πολιτική. Ήδη από τα πρώτα βήματα της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, τα ενεργειακά θέματα αποτέλεσαν μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Ωστόσο, η ΕΕ φάνηκε μακροχρόνια αδρανής να αναπτύξει ικανοποιητικά μια κοινή ενεργειακή πολιτική ελλείψει πολιτικής βούλησης των κρατών μελών να της εκχωρήσουν ειδική αρμοδιότητα στον τομέα αυτό. Η ανάπτυξη μιας συνολικής ενεργειακής στρατηγικής διευκολύνθηκε μόνο με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Η ενέργεια αναβαθμίστηκε ρητά σε ενωσιακή πολιτική με σαφείς στόχους: ολοκλήρωση εσωτερικής αγοράς ενέργειας, ασφάλεια εφοδιασμού, διασύνδεση δικτύων, και ενίσχυση αποδοτικότητας και χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι στόχοι πρέπει να επιδιώκονται σε πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών. Βασική συνιστώσα στην πορεία προς την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας αποτέλεσε η σταδιακή απελευθέρωση των εθνικών αγορών ενέργειας με την υιοθέτηση τριών ρυθμιστικών πακέτων μέτρων. Ως προς τη διαχείριση κρίσεων και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού η πρόοδος είναι αξιοσημείωτη και στον τομέα του αερίου, ιδίως χάρη στο αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί. Περαιτέρω για τη διασφάλιση του εφοδιασμού η ΕΕ προωθεί τον εξευρωπαϊσμό των ενεργειακών πολιτικών της σε όσο το δυνατόν περισσότερους ενεργειακούς παίκτες κατά μήκος των ενεργειακών δικτύων. Ωστόσο, συνεχίζουν να αναπτύσσονται εθνικές πολιτικές σε θέματα γεωπολιτικής σημασίας, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η επίτευξη πραγματικής συνοχής στην εξωτερική ενεργειακή πολιτική της ΕΕ. Επιπλέον, η ίδια η ΕΕ ακολουθεί συχνά τη δική της ενεργειακή διπλωματία. Η Ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική εξελίχθηκε σε βάθος χρόνου, χωρίς όμως να έχει μέχρι σήμερα επιτευχθεί η άρθρωση μιας πραγματικά ολοκληρωμένης πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΕ δρομολόγησε προσφάτως την υλοποίηση μιας φιλόδοξης ατζέντας με στόχο ιδίως τη συνοχή της ενωσιακής πολιτικής στον ενεργειακό τομέα. Θα υλοποιήσει όμως τις εξαγγελίες της ανταποκρινόμενη στο αίτημα των πολιτών της για την ανάπτυξη πραγματικής κοινής ενεργειακής πολιτικής στη βάση της αλληλεγγύης;