Ψυχολογική και ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας : η περίπτωση των ψυχικά διαταραγμένων δραστών και οι συνέπειες της συμπεριφοράς τους στα θύματα

Η παρούσα εργασία αναφέρεται στην ψυχολογική και ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη που διενεργείται κατά την ποινική διαδικασία σε δράστες με ψυχική διαταραχή και παράλληλα επιχειρείται να αποτυπωθεί ο αντίκτυπος των εγκληματικών τους πράξεων στα θύματα. Η υπόθεση εργασίας αφορά το σκοπό των μέτρων ασφαλείας που λαμβάνονται σε ακαταλόγιστους ψυχικά διαταραγμένους δράστες, καθώς επίσης και το ρόλο των ειδικών πραγματογνωμόνων στη σχετική δικαστική απόφαση. Η εμπειρική διερεύνηση του θέματος επικεντρώνεται στην εξέταση ορισμένων ενδεικτικών νομολογιών με περιγραφική και αναλυτική παρουσίαση, όπου αναδεικνύονται δικαστηριακές πρακτικές στη μεταχείριση των ψυχικά πασχόντων δραστών. Στον ίδιο άξονα διαφαίνεται η κατεύθυνση της σκέψης των δικαστών προς μία ορθή δικαστική απόφαση και την επιβολή αρμόζουσας ποινής μετά από τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης. Ανακύπτουν ποικίλες απόψεις και δυσκολίες μεταξύ της ανθρώπινης ψυχολογίας και του χειρισμού της από το σύστημα απονομής ποινικής δικαιοσύνης. Το τελευταίο καλείται να εφαρμόσει νόμους και να κρίνει το άδικο από το δίκαιο, την αθωότητα από την ενοχή. Στην ψυχική σφαίρα η κάθε κατάσταση είναι ξεχωριστή που δεν προσδιορίζεται με νομικούς όρους. Δεν περιμένουμε βέβαια οι επιστήμες να χρησιμοποιούν τους ίδιους κώδικες ή την ίδια γλώσσα. Εγκληματολογία, Ψυχολογία, Ψυχιατρική, Νευροφυσιολογία προσπαθούν να ερμηνεύσουν την πολυπλοκότητα μιας εγκληματικής συμπεριφοράς, κάθε μία από τη δική της επιστημονική οπτική, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται προσωπικότητα, ψυχική διαταραχή και έγκλημα, ενώ Δίκαιο, Ψυχολογία και Ψυχιατρική εξετάζουν ειδικότερα από κοινού την ποινική ευθύνη του δράστη. Στην κατεύθυνση αυτή, η Δικαστική Ψυχολογία και η Ψυχιατροδικαστική μέσω της πραγματογνωμοσύνης ως αποδεικτικό μέσο στην ποινική διαδικασία μπορούν να συμβάλλουν στην άμβλυνση θεμάτων, που σχετίζονται με ποινική ευθύνη, ψυχολογική/ ψυχιατρική δεοντολογία, βοηθώντας δικαστικούς λειτουργούς να κατανοήσουν βαθύτερες ανθρώπινες καταστάσεις, που απαντώνται σε μία δίκη. Όπως διαπιστώνεται, ο δράστης με ψυχική διαταραχή αντιμετωπίζεται σε ψυχιατρικά τμήματα φυλακών ή σε δημόσια ψυχιατρεία. Θεωρείται ακαταλόγιστος από το ποινικό σύστημα και ως επί το πλείστον επικίνδυνος εγκληματίας για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας. Τα μέτρα ασφαλείας δεν λαμβάνονται για θεραπευτικούς σκοπούς αλλά για περιορισμό και περαιτέρω κράτηση, ίσως επ’ αόριστον, καθώς δεν υφίστανται εναλλακτικές θεραπευτικές δομές με ενδεδειγμένες θεραπείες στη σωφρονιστική λειτουργία. Ο κοινός δρόμος δικαστηριακών, σωφρονιστικών και θεραπευτικών πρακτικών πιθανόν να επιφέρει αποτελέσματα στην οργάνωση ενός νέου πλαισίου στην απονομή δικαιοσύνης, που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες ψυχικά διαταραγμένων δραστών και την αποκατάσταση των θυμάτων.