Η διεκδίκηση των Δωδεκανήσων (1940-1948)

Τα σύμπλεγμα των Δωδεκανήσων βρίσκεται στην περιοχή του νοτιοανατολικού Αιγαίου με το πιο απομακρυσμένο νησί από αυτά, το Καστελόριζο, ευρισκόμενο στην Ανατολική Μεσόγειο, να απέχει από τον Πειραιά 328 ν.μ. ενώ από την Ρόδο 72 ν.μ. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα σύμπλεγμα συνολικής εκτάσεως 2.705 τ.χλμ. με πολλά νησιά, νησίδες και βραχονησίδες, εκ των οποίων τα δώδεκα μεγαλύτερα δίνουν την ονομασία τους σε αυτό. Τα δεκαοχτώ από αυτά κατοικούνται μόνιμα. Άλλωστε ο νησιωτικός χαρακτήρας των Δωδεκανήσων, το σχεδόν αμιγώς ελληνικό των κατοίκων, η γεωγραφική θέση των νησιών και αδιάσπαστο της διοικητικής περιφέρειας, η χρήσης της ελληνικής γλώσσας στα δικαστήρια ή μεταξύ των μητροπόλεων και των τοπικών αρχών αλληλογραφία, το σύστημα των δημογεροντιών κλπ., προσέλαβε σε αυτό το τμήμα του οθωμανικού κράτους, προνομιακή μεταχείριση (treatment privilege) από την πλευρά της οθωμανικής διοίκησης. Αν και με αμιγή σχεδόν ελληνικό πληθυσμό τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στον ελληνικό κορμό με εξαιρετική δυσκολία, ενώ αποτέλεσαν όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα, αντικείμενο έντονων διπλωματικών διεργασιών και στρατιωτικών αντιπαραθέσεων. Είναι χαρακτηριστικός ο αριθμός των «παικτών», που ενεπλάκησαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην διεκδίκηση των Δωδεκανήσων μετά την κατάληψή τους από την ιταλικές στρατιωτικές δυνάμεις. Ο κατάλογος αυτός περιλαμβάνει Οθωμανούς και στην συνέχεια Τούρκους, Ιταλούς, Γερμανούς, Βρετανούς, Αμερικανούς, Σοβιετικούς και φυσικά τους Έλληνες. Αλλά και μέσα στην Ελλάδα υπήρξε διαφορετική προσέγγιση και από την αριστερά, αλλά και από την εξόριστη κυβέρνηση του Καΐρου. Είναι ενδιαφέρων να διερευνηθεί αν και κατά πόσο η κυριαρχία επί των Δωδεκανήσων απετέλεσε το «δόλωμα» για την προώθηση γενικότερων γεωπολιτικών επιδιώξεων, μεταξύ των εμπλεκομένων, ή απετέλεσε το «αντικείμενο πόθου» για κάποιους από αυτούς.