Η καταπολέμηση των διεθνικών εγκλημάτων: ενοποιητικές και Κκτακερματιστικές τάσεις

Το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα χαρακτηρίστηκε πρόσφατα από το γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα ως ‘μία απειλή για τα κράτη και τις κοινωνίες, που διαβρώνει την ανθρώπινη ασφάλεια και την θεμελιώδη υποχρέωση των κρατών να εξασφαλίζουν τον νόμο και την τάξη.’ Την ίδια στιγμή, το διεθνές ποινικό δίκαιο, ως ένα από τα ενδεδειγμένα εργαλεία για την αντιμετώπισή του παραμένει κατακερματισμένο και η ύλη του διχοτομημένη ανάμεσα στα αποκαλούμενα ‘βασικά’ εγκλήματα από την μία πλευρά και τα διεθνικά ή συμβατικά εγκλήματα από την άλλη. Η εφαρμογή του άμεσου συστήματος καταστολής σε ότι αφορά στα διεθνή [βασικά] εγκλήματα έχει κατά γενική ομολογία αποφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα. Δυστυχώς, κάτι αντίστοιχο δεν μπορεί να ειπωθεί και για την περίπτωση των διεθνικών εγκλημάτων, τα οποία συχνά δείχνουν να εκφεύγουν της τιμωρίας, μέσα από τα αμέτρητα νομικά κενά του έμμεσου συστήματος που εφαρμόζεται σε αυτά. Επιπροσθέτως, ενώ οι περισσότεροι θα συνομολογήσουν ότι διεθνές ποινικό δίκαιο έχει σεβαστεί τις επιταγές της αρχής της νομιμότητας σε ότι αφορά στα βασικά εγκλήματα, έχοντας επιτύχει ένα βαθμό εσωτερικής συνοχής και ασφάλειας δικαίου, η ασάφεια και η διαποίκιλση στα εγκλήματα του έμμεσου συστήματος παραμένει ένα από τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά τόσο των ουσιαστικών όσο και των δικονομικών διατάξεών τους. Επιπλέον, η έννοια της δίκαιης δίκης και τα δικαιώματα του κατηγορουμένου είναι πολύ πιο πιθανό να καταστρατηγηθούν στο πλαίσιο του έμμεσου συστήματος απ’ ότι σε αυτό του άμεσου συστήματος, όπου η παρουσία διεθνών θεσμών παρέχει επιπρόσθετες εγγυήσεις. Κατά συνέπεια προκύπτει το ερώτημα πόσο καλά τεκμηριωμένος και/ή δικαιολογημένος είναι ο κατακερματισμός του διεθνούς ποινικού δικαίου και ο συνακόλουθος διαχωρισμός ανάμεσα σε βασικά, άλλα διεθνή και διεθνικά εγκλήματα και τα αντίστοιχα συστήματα καταστολής τους. Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως στόχο να συσκεφτεί και να χαρτογραφήσει εκ νέου τα εννοιολογικά όρια του αποσπασματικού αυτού Διεθνούς Ποινικού Δικαίου, ενόψει των ολοένα και πιο αχνών διακρατικών συνόρων που το Διεθνικό Ποινικό Δίκαιο αποκαλύπτει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, υποστηρίζεται ότι, σε αντίθεση με την γενικευμένη αποδοχή της διάκρισης μεταξύ διεθνούς ποινικού δικαίου εν τη στενή και εν τη ευρεία εννοία, υπάρχει μία ισχυρή επιχειρηματολογία και μία επαρκής νομιμοποιητική βάση για την ολιστική προσέγγιση των εγκλημάτων του διεθνούς ποινικού δικαίου. Υιοθετώντας την παραγωγική μέθοδο, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σύνολο των διεθνικών συμβατικών εγκλημάτων, ανεξάρτητα από την έκταση ή την έντασή τους, εμπίπτει στην κατηγορία των διεθνών εγκλημάτων. Αν και η εν λόγω κατηγοριοποίηση δεν αποτελεί κριτήριο για τον καθορισμό του forum –εθνικού ή διεθνούς- ενώπιον του οποίου θα διωχθεί το έγκλημα, καθώς για αυτό το σκοπό επιστρατεύεται η έννοια του πρωταρχικού έννομου συμφέροντος του υποψήφιου δρώντα για την δίωξη, αυτό δεν σημαίνει ότι στερείται νομικών συνεπειών. Η εργασία δομείται σε δύο κυρίως μέρη. Σε γενικές γραμμές, το πρώτο μέρος αναφέρεται στο κανονιστικό και θεσμικό πλαίσιο για την καταπολέμηση του διεθνικού εγκλήματος, από το οποίο πηγάζει τόσο η διχοτόμηση μεταξύ Διεθνούς- Διεθνικού Ποινικού Δικαίου όσο και οι κατακερματιστικές τάσεις στο ίδιο το corpus του τελευταίου. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει το σύνολο των ενοποιητικών τάσεων που παρατηρούνται στον τομέα αυτό, καθώς επίσης και τα μέσα ενσωμάτωσης των διεθνικών εγκλημάτων σε συστήματα ευθείας εφαρμογής της διεθνούς κοινότητας. Η έρευνα πραγματοποιείται κυρίως μέσω της κριτικής θεώρησης των διεθνών εργαλείων για την καταπολέμηση των διεθνικών εγκλημάτων, όπως οι διεθνείς συμβάσεις, οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, άλλες αποφάσεις διεθνών οργανισμών καθώς επίσης και των αντίστοιχων ad hoc προγραμμάτων και πρωτοβουλιών των τελευταίων. Παράλληλα, εξετάζεται η διαθέσιμη βιβλιογραφία γύρω από το διεθνές και διεθνικό ποινικό δίκαιο, η σχετική νομολογία καθώς και πολυάριθμα άρθρα και σχόλια έγκριτων ακαδημαϊκών πάνω στο θέμα. Τέλος, επιστρατεύονται άλλες αναγνωρισμένες μέθοδοι επιστημονικής ανάλυσης και ερμηνείας όπως η συστηματική ερμηνεία και ο επιστημολογικός ολισμός, ως εργαλεία που θα επιτρέψουν στον αναγνώστη να διακρίνει τις διασυνδέσεις ανάμεσα στο διεθνικό ποινικό δίκαιο, το διεθνές ποινικό δίκαιο και άλλες νόρμες και αρχές του διεθνούς δικαίου αντί στατικών στιγμιότυπων μεμονωμένων εγκλημάτων.