Η ριζική έλλειψη της πατρικής μεταφοράς και η διεργασία της αναπλήρωσης : έξι περιπτώσεις ψυχωτικών εφήβων

Η έρευνα επικεντρώνεται αφενός στις αυτό-θεραπευτικές προσπάθειες του υποκειμένου και αφετέρου στον διπλό ρόλο του αναλυτή, μέσα στις συνεδρίες με το ψυχωτικό έφηβο υποκείμενο και μέσα στα πλαίσια της Ομάδας των παρεμβαινόντων σε ψυχιατρικές δομές, όπως αυτές των ξενώνων, όπου αυτοί φιλοξενούνται. Όταν υπάρχει ριζική έλλειψη της πατρικής μεταφοράς, το υποκείμενο παραμένει αντιμέτωπο με την επιθυμία της μητέρας. Η δομή του είναι ψυχωτική. Ο ψυχωτικός έφηβος ως υποκείμενο τοποθετείται απέναντι σε αυτή την αινιγματική επιθυμία του μητρικού Άλλου και προσπαθεί συνεχώς να του προσφέρει μια «απόλαυση» χωρίς όρια. Όλα τα ψυχωτικά υποκείμενα προσπαθούν να αμυνθούν απέναντι σε αυτήν την απόλαυση και να δομήσουν κάτι που θα έχει για αυτούς αυτό-θεραπευτική αξία. Πρώτος ο Freud θεωρεί ότι το παραλήρημα σαν κατασκευή είναι μια επινόηση του ψυχωτικού υποκειμένου για να κατορθώσει να βγει από το αδιέξοδο. Το θεωρεί ως μια προσπάθεια αυτό-θεραπείας. Ο Lacan αναφέρει το παράδειγμα των επιτυχημένων προσπαθειών του Ιρλανδού συγγραφέα Joyce, ο οποίος κατάφερε να μην εκλυθεί η ψύχωση του μέσα από την «αναπληρωματική» λειτουργία του συγγραφικού του έργου, η οποία στην προκειμένη περίπτωση επιδιορθώνει το δομικό ελάττωμα και του δίνει μια ταυτότητα. Η «δομή» των εφήβων οι οποίοι φιλοξενούνται σε ψυχιατρικά πλαίσια όπως αυτά των Ξενώνων, είναι συχνά η ψυχωτική. Οι ψυχωτικοί έφηβοι έχουν δυσκολία στο να ενσωματωθούν στο κοινωνικό πλαίσιο. Βιώνουν υπερβολικά άγχη, αινιγματικά συμπτώματα και το απόλυτο άδειο, έχουν ακραίες συμπεριφορές όπως για παράδειγμα φυγές και «περάσματα στην πράξη». Εξετάζοντας την βιβλιογραφία, διαπιστώνουμε ότι πολλά θεσμικά πλαίσια που υποδέχονται παιδιά και έφηβους ή ενήλικες και αναφέρονται στην ψυχανάλυση - στο εξωτερικό και κάποια στην Ελλάδα- δεν διασφαλίζουν για τον ψυχωτικό έφηβο ένα «τόπο» απαλλαγμένο από απόλαυση ο οποίος θα του έδινε την δυνατότητα να τοποθετηθεί εκεί ως υποκείμενο. Διαπιστώνεται επίσης σε κάποιες περιπτώσεις, ότι ο αναλυτής, προσπαθώντας να «κατανοήσει» τον ψυχωτικό έφηβο με «καλοπροαίρετο» τρόπο, τοποθετείται στην θέση του Άλλου ο οποίος απολαμβάνει με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εντοπίσει και να αναδείξει τις αυτό-θεραπευτικές προσπάθειες του ψυχωτικού έφηβου ως υποκειμένου. Η έρευνα αυτή αναδεικνύει ότι ο αναλυτής υποστηριζόμενος από την «επιθυμία» του, την «ηθική» του και την «πράξη» του καλείται να διασφαλίσει την λειτουργία του ως «αναλυτής του υποκειμένου» και όχι ενός αναλυτή του θεσμικού πλαισίου που τον υποδέχεται. Καλείται να στηρίξει, διαφυλάσσοντας ένα «τόπο κενό από απόλαυση», την ανάδειξη του υποκειμένου και των αμυντικών προσπαθειών του. Διαπιστώνεται επίσης ότι οι διάφορες μορφές αναπλήρωσης της ριζικής έλλειψης της πατρικής μεταφοράς, οι προσπάθειες δόμησης, οι ταυτίσεις, οι προσπάθειες σταθεροποίησης, και γενικά οι στρατηγικές που ο κάθε ψυχωτικός έφηβος ως υποκείμενο χρησιμοποιεί, ακολουθούν μια «λογική», ένα «κατευθυντήριο νήμα», το οποίο θα παρέμενε στην αφάνεια χωρίς την παρέμβασή του αναλυτή.