Εμπειρική μελέτη της υποτροπής αποφυλακισμένων στην Ελλάδα και μοντέλα πρόληψης

Θεωρητικό υπόβαθρο: Η πρόληψη της εγκληματικότητας, και πρωτίστως της υποτροπής, αποτελεί μακροχρόνια επιδίωξη και, ταυτόχρονα, αντικείμενο σημαντικής αντιπαράθεσης στους κόλπους της εγκληματολογικής έρευνας. Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στην εμπειρική διερεύνηση του φαινομένου της υποτροπής στην Ελλάδα και την εξέταση και συγκριτική ανάλυση των δύο πιο διαδεδομένων μοντέλων στο πεδίο της πρόληψης, αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης, του μοντέλου Κινδύνου-Ανάγκης-Απόκρισης (Risk-Need-Responsivity, RNR· Bonta and Andrews, 2017) και του μοντέλου «Eύ ζήν» (Good Lives Model, GLM· Ward, 2002· Ward and Stewart, 2003c). Μέθοδος: Για τους σκοπούς της έρευνας, ένα δείγμα 69 ανδρών, κρατουμένων σε ελληνικά καταστήματα κράτησης, έλαβαν μέρος στη διεξαγωγή συνεντεύξεων σε σύντομο χρονικό διάστημα πριν την αποφυλάκισή τους και ακολουθήθηκαν στην κοινότητα για περίπου τέσσερα χρόνια προκειμένου να εξεταστεί η υποτροπή. Το εργαλείο Level of Service/Case Management Inventory (LS/CMI; Andrews, Bonta, and Wormith, 2004) χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση του RNR και η εκτίμηση των αιτιολογικών παραδοχών του GLM διεξήχθη μέσω του δομημένου πρωτοκόλλου που αναπτύχθηκε από τους συγγραφείς του μοντέλου για τη διενέργεια σχετικών αξιολογήσεων (Yates, Kingston, and Ward, 2009). Τα στοιχεία αναφορικά με την υποτροπή ανακτήθηκαν μέσω του συστήματος ηλεκτρονικών υπηρεσιών καταστημάτων κράτησης της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής, του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Αποτελέσματα: Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 42% των συμμετεχόντων φυλακίστηκαν ξανά κατόπιν νέας καταδίκης εντός τριών περίπου ετών από την αποφυλάκισή τους. Η έρευνα κατέδειξε επίσης την εγκυρότητα του RNR και του LS/CMI στην πρόβλεψη της υποτροπής στην Ελλάδα, με το ποινικό ιστορικό, την εκπαίδευση ή την απασχόληση και την κατάχρηση ουσιών να αποτελούν τους κύριους προγνωστικούς παράγοντες. Ωστόσο, τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας παρείχαν περιορισμένη υποστήριξη για τις αιτιολογικές υποθέσεις του GLM. Μόνο το πρωταρχικό αγαθό της Εσωτερικής Γαλήνης αποτέλεσε σημαντικό προγνωστικό παράγοντα της υποτροπής, ενώ δεν βρέθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ της υποτροπής και της υπόθεσης του GLM ότι οι παραβάτες ακολουθούν μια άμεση και έμμεση οδό προς τη διάπραξη αδικημάτων. Τέλος, στην παρούσα μελέτη δεν εντοπίστηκαν στατιστικώς σημαντικές ενδείξεις αναφορικά με την επαυξητική εγκυρότητα του GLM στην πρόβλεψη υποτροπής πέραν του RNR. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης προσφέρουν σημαντικές ενδείξεις για τον δυνητικά υψηλό επιπολασμό της υποτροπής στην Ελλάδα, τονίζοντας την ανάγκη συστηματικής μελέτης του φαινομένου και αντιμετώπισης των παραγόντων που σχετίζονται με την υποτροπή. Ομοίως, προκαταρκτικά ευρήματα υποδεικνύουν τη δυνατότητα εφαρμογής του RNR στο εθνικό πλαίσιο, προσφέροντας σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις ανάγκες των φυλακισμένων Ελλάδα και υποστηρίζοντας τις συνεχιζόμενες εκκλήσεις για εντατικοποίηση των προσπαθειών στο πεδίο της υποστήριξης της επανένταξης των αποφυλακισμένων. Τα περιορισμένα ευρήματα αναφορικά με τις αιτιολογικές παραδοχές και την επαυξητική εγκυρότητα του GLM θα μπορούσαν, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, να αποδοθούν σε μεθοδολογικούς παράγοντες, όπως το πρωτόκολλο αξιολόγησης του μοντέλου, ή θεωρητικές πτυχές του μοντέλου, καταδεικνύοντας έτσι μια σειρά από τομείς που χρήζουν περαιτέρω έρευνας.