Διαγενεακή μεταφορά της αυτοεκτίμησης κατά την εφηβεία: ο διαμεσολαβητικός ρόλος της συναισθηματικής νοημοσύνης και της γονικότητας

Η διαγενεακή μεταφοράς (ΔΜ) της αυτοεκτίμησης (δηλαδή της θετικής ή της αρνητικής στάσης απέναντι στο εαυτό), από τους γονείς προς τα παιδιά, αποτελεί αντικείμενο σύγχρονων ερευνών, με την αυτοεκτίμηση μεταξύ των δύο γενεών να παρουσιάζει θετική συσχέτιση. Οι πιθανοί διαμεσολαβητικοί μηχανισμοί, όμως, οι οποίοι ενδεχομένως θα ερμήνευαν αυτήν τη μεταφορά, δεν έχουν ακόμα ερευνηθεί. Στην παρούσα έρευνα, σκοπός ήταν να μελετηθεί η ΔΜ της αυτοεκτίμησης στην εφηβική ηλικία με πιθανούς διαμεσολαβητικούς μηχανισμούς τη Συναισθηματική Νοημοσύνη (ΣΝ) και τη γονικότητα. Αναλυτικότερα, ελέγχθηκε η υπόθεση ότι η γονική αυτοεκτίμηση ίσως μεταφέρεται διαγενεακά στους έφηβους όχι άμεσα, αλλά μέσω της ΣΝ των ίδιων και των γονέων τους, καθώς και του ύφους ανατροφής που υιοθετείται από τους γονείς και γίνεται αντιληπτό από τους εφήβους. Ως προς τη διαγενεακή μεταφορά συνεξετάζεται η επίδραση του φύλου (πατέρας-γιός-μητέρα-κόρη). Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν τα μέλη 50 τετραμελών οικογενειών με δύο διαφορετικού φύλου παιδιά εφηβικής ηλικίας (12-16 ετών). Στους συμμετέχοντες (γονείς-παιδιά) χορηγήθηκε το Ερωτηματολόγιο Αυτοεκτίμησης του Rosenberg (Rosenberg, 1965, προσαρμογή στα ελληνικά Spanea, Anagnostopoulos, Kalatzi-Azizi, and Skarlos, 2005), η Ελληνική Κλίμακα Συναισθηματικής Νοημοσύνης του Τσαούση (Tsaousis, 2008) και το Ερωτηματολόγιο Γονεϊκού Κύρους του Buri (Buri, 1991, προσαρμογή στα ελληνικά Τσαούσης, 2002). Τα αποτελέσματα έδειξαν διαφυλικές διαφοροποιήσεις, με την υψηλή αυτοεκτίμηση και την υψηλή ΣΝ να χαρακτηρίζει περισσότερο τους άνδρες έναντι των γυναικών, καθώς και διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις ηλικιακές ομάδες, με τους ενήλικες (γονείς) να υπερτερούν έναντι των εφήβων. Βρέθηκε ότι οι μητέρες είναι που μεταφέρουν διαγενεακά την αυτοεκτίμηση τους στα εφηβικής ηλικίας παιδιά τους, και όχι οι πατέρες, επιβεβαιώνοντας εν μέρει τις υποθέσεις. Ο ρυθμιστικός ρόλος του φύλου στη ΔΜ της αυτοεκτίμησης έδειξε την ύπαρξη σημαντικής επίδρασης ανάμεσα σε μητέρα-κόρη, επιβεβαιώνοντας την αντίστοιχη υπόθεση για ισχυρότερη επιρροή ανάμεσα στα άτομα του ίδιου φύλου. Παρόλα αυτά, δε βρέθηκαν διαφυλικές διαφοροποιήσεις στη ΔΜ, όταν εισήχθη ο διαμεσολαβητικός ρόλος της ΣΝ. Φάνηκε, επίσης, ότι η ΔΜ της αυτοεκτίμησης από τις μητέρες στα εφηβικής ηλικίας παιδιά της, πράγματι, ερμηνεύεται μέσω της ΣΝ των εφήβων, εύρημα πρωτότυπο για τη βιβλιογραφία. Αντιθέτως, τα αντιλαμβανόμενα μοντέλα γονικότητας, φάνηκε ότι δε διαμεσολαβούν στη ΔΜ της αυτοεκτίμησης. Η σημαντικότητα της αποσαφήνισης της ΔΜ της αυτοεκτίμησης με βάση τα ευρήματα, καθώς και των επιμέρους παραγόντων που διαμεσολαβούν, συζητούνται σε συνδυασμό με το σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης και παρέμβασης για άτομα εφηβικής ηλικίας και τις οικογένειές τους.