Διαιτησία και διαμεσολάβηση στις καταναλωτικές διαφορές de lege lata-de lege ferenda

Σε μια εποχή που οι παραδοσιακές μορφές απονομής δικαιοσύνης δοκιμάζονται συνεχώς, είναι πλέον ορατή η υιοθέτηση μιας νέας νοοτροπίας για την αποτελεσματική διαχείριση των προβλημάτων, που αναφύονται στις καθημερινές συναλλαγές προμηθευτή-καταναλωτή. Μια σειρά επιχειρημάτων, όπως η υπερφόρτωση των δικαστηρίων, η χρονοβόρα διαδικασία, η αποφυγή της δικαστικής σύγκρουσης, το υψηλό κόστος ενός δικαστικού αγώνα εξεταζόμενο σε συνάρτηση με την αξία της καταναλωτικής διαφοράς, η άγνοια και το δέος ενώπιον της αρμόδιας αρχής, η αβεβαιότητα του αποτελέσματος, η δαμόκλειος σπάθη της δικαστικής απόφασης με εξαναγκαστικό χαρακτήρα, η ανελαστικότητα της διαδικασίας, η απώλεια εποικοδομητικού χρόνου, η αδυναμία εύρεσης κατάλληλων αποδεικτικών μέσων και η δεσπόζουσα θέση του προμηθευτή ενισχυμένη από την οργανωτική υπεροπλία και την ιδιαίτερη εμπειρία, που αποκτά απ΄ τις επαναλαμβανόμενες αντιδικίες, καθιστά επιτακτική την εγκαθίδρυση των εναλλακτικών μηχανισμών επίλυσης διαφορών και την εμβάθυνση στον ειρηνικό τρόπο επιλύσεως των καταναλωτικών διαφορών. Στο πλαίσιο λοιπόν της παρούσας μελέτης, αφού οριοθετήσουμε αρχικώς την έννοια του καταναλωτή κατά το κοινοτικό και το εθνικό δίκαιο και δώσουμε κατόπιν την έννοια της καταναλωτικής διαφοράς, θα προβούμε σε μια αδρομερή αναφορά των δικονομικών όπλων τρίτης γενιάς, που έχει στη διάθεσή του ο καταναλωτής και θα επιχειρήσουμε αναλύοντας καταρχήν τους λόγους που καθιστούν την εναλλακτική δικαιοσύνη, επιτακτική στο πλαίσιο των καταναλωτικών διαφορών, να περιγράψουμε παραστατικά μέσα από πρακτικά παραδείγματα (cases studies και νομολογία) και συγκριτικές μελέτες, τον τρόπο λειτουργίας των δύο βασικών μηχανισμών εξωδικαστικής επίλυσης των καταναλωτικών διαφορών, ήτοι της διαιτησίας και της διαμεσολάβησης προτείνοντας μάλιστα λύσεις για την αποτελεσματική εφαρμογή τους στην πράξη. Στόχος, η διαμόρφωση της πλήρους εικόνας λειτουργίας των δύο βασικών θεσμών ποιοτικής απονομής της δικαιοσύνης, η οποία θα εξοπλίσει τον «one shοoter» καταναλωτή με όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και γνώσεις για την καταλληλότερη ad hoc επιλογή του τρόπου επίλυσης της διαφοράς του και αλυσιτελώς η εγκαθίδρυση των θεσμών στη νομική πραγματικότητα. Στα πλαίσια της εν λόγω συστηματικής έρευνας και εμβάθυνσης στον ανωτέρω προβληματισμό: α) θα εξεταστεί, το πλαίσιο των δυνάμενων προς διαιτητική και διαμεσολαβητική υπαγωγή καταναλωτικών διαφορών. Στο στάδιο αυτό, θα ερευνηθεί, εάν το σύνολό ή μόνον μέρος των καταναλωτικών διαφορών είναι δεκτικό επίλυσης δια των δύο βασικών εναλλακτικών μηχανισμών επίλυσης των διαφορών, β) θα περιγραφούν αδρομερώς τα βασικά χαρακτηριστικά και τα στάδια εκάστης ADR διαδικασίας, καθώς και οι προϋποθέσεις υπαγωγής σε αυτές, ούτως ώστε να καταστεί γνωστός ο τρόπος λειτουργίας τους. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δωθεί στη συμφωνία των μερών για υπαγωγή στη διαμεσολάβηση ή στη διαιτησία και στον ενδεχόμενο καταχρηστικό χαρακτήρα, που μπορεί να λάβει, η περιλαμβανομένη σε καταναλωτική σύμβαση, ρήτρα διαιτησίας. Περαιτέρω, θα αναλυθούν οι προϋποθέσεις εκτέλεσης του πρακτικού διαμεσολάβησης και της διαιτητικής απόφασης σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, γ) θα αναδειχθούν τα πλεονεκτήματα εκάστης υπό εξέταση διαδικασίας ADR στο πλαίσιο των καταναλωτικών διαφορών και θα γίνει μια καταγραφή των ενδεχόμενων μειονεκτημάτων τους και τέλος, δ) κατόπιν περιγραφής του de lege lata νομοθετικού πλαισίου, θα καταγραφούν ορισμένες de lege ferenda σκέψεις για την αποτελεσματική εγκαθίδρυση εκάστου θεσμού, ήτοι της διαιτησίας και της διαμεσολάβησης, στο πλαίσιο των καταναλωτικών διαφορών. Εν κατακλείδι, θα παρατεθούν οι συμπερασματικές μας σκέψεις επί του συνόλου των τιθέμενων ζητημάτων της παρούσας μελέτης.