Συμβολή στη μελέτη της κλινικής του εφήμερου: όψεις του ψυχικού τραύματος και της διαδικασίας ανάκαμψης

Η παρούσα εργασία μελετά βασικές ψυχολογικές διαστάσεις της εμπειρίας του εφήμερου και των καταστάσεων μείζονος κοινωνικής περιθωριοποίησης μέσα από μια ποιοτική προσέγγιση. Στηριζόμενη στην ερμηνευτική φαινομενολογική και ψυχοδυναμική ανάλυση αφηγήσεων υποκειμένων που βιώνουν καταστάσεις έλλειψης στέγης -μια από τις περισσότερο ακραίες μορφές επισφάλειας και αποκλεισμού- στο πλαίσιο μιας έρευνας πεδίου που πραγματοποιήθηκε στην πόλη της Αθήνας, εξετάζει τον σύνθετο ρόλο της τραυματικής διάστασης στο πεδίο του εφήμερου καθώς και την ιδιαίτερη σημασία του τραυματικού παράγοντα ως προς την διαδικασία ψυχικής και κοινωνικής ανάκαμψης ατόμων που αντιμετωπίζουν καταστάσεις ριζικού κοινωνικού αποκλεισμού. Όπως σκιαγραφείται συνολικά στις αφηγήσεις των αποκλεισμένων ατόμων που έλαβαν μέρος στην παρούσα μελέτη, η έλλειψη στέγης αντιστοιχεί σε μια διαρκή τραυματική κατάσταση, η οποία, παρατεινόμενη στον χρόνο, γεννά αισθήματα απελπισίας, θυμού, εγκατάλειψης και ανημπόριας. Η κοινωνική περιθωριοποίηση φαίνεται να συνιστά ένα σφοδρό ναρκισσιστικό πλήγμα εγείροντας έντονα συναισθήματα ντροπής και υποβιβασμού. Η ψυχική απόσυρση από την υποκειμενική εμπειρία εμφανίζεται σαν ένα κυρίαρχο μέσο ρήξης της επαφής με αυτό το τραυματικό βίωμα. Οι αφηγήσεις της πλειοψηφίας των συμμετεχόντων μαρτυρούν την ύπαρξη μιας πολλαπλότητας τραυματικών γεγονότων που προηγούνται της έναρξης της διαβίωσης χωρίς εστία και χαρακτηρίζονται από πολυάριθμες παιδικές τραυματικές εμπειρίες. Παρά την ποικιλότητα αναπαραστάσεων γύρω από την διαδικασία ανάκαμψης από την έλλειψη στέγης, ο λόγος των υποκειμένων επικεντρώθηκε στην σημασία της εργασίας, στον ρόλο του ψυχικού παράγοντα καθώς και στην λειτουργία της αλληλοϋποστήριξης μεταξύ άστεγων ατόμων. Τέλος, η επανιδιοποίηση και η νοηματοδότηση του προσωπικού τραυματικού βιώματος της εφήμερης κατάστασης αναδύθηκε ως κομβική συνιστώσα της κλινικής και ψυχοθεραπευτικής εργασίας με άτομα που αντιμετωπίζουν συνθήκες ακραίου κοινωνικού αποκλεισμού.