Ναυτική διπλωματία τον 21ο αιώνα

Δεν είναι απαραίτητο να είναι κάποιος έμπειρος διεθνολόγος ή μελετητής, για να διαπιστώσει ότι το θέμα της ναυτικής διπλωματίας είναι ένα πεδίο παραμελημένο από την ακαδημαϊκή κοινότητα και ιδιαίτερα στην χώρα μας, όπου στερείται παντελώς ανάλυσης στην ελληνική βιβλιογραφία. Στην παρούσα εργασία έγινε μια προσπάθεια να επαναπροσδιοριστεί η ναυτική διπλωματία στην σημερινή εποχή, μελετώντας ιστορικές περιπτώσεις με την εμπλοκή ως επί τω πλείστω μεγάλων - μεσαίων ή και αναδυόμενων ναυτικών δυνάμεων (πχ Μ. Βρετανία, ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ινδία κλπ), οι οποίες την έχουν ενσωματώσει στην υψηλή τους στρατηγική. Ταυτόχρονα αποτέλεσε μία ιδιαίτερη πρόκληση για την εξέταση του εν λόγω θέματος υπό το πρίσμα της ελληνικής πραγματικότητας, καθόσον διαπιστώνεται έλλειμμα κατανόησης στην χώρα μας, της διεθνούς πολιτικής και διπλωματίας. Το γεγονός της μετεξέλιξης της εν λόγω μορφής διπλωματίας αποτελεί μία παγκόσμια πρωτοτυπία, η οποία αποδεικνύεται στην πράξη από την ανθεκτικότητα της ανά τους αιώνες όσο και την «εξελικτική της προσαρμοστικότητα», στα νέα δεδομένα / ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εκάστοτε εποχής. Η ευελιξία της είναι πολύ-επίπεδη τόσο στο τεχνολογικό όσο και στο θεσμικό / ηθικό επίπεδο με φυσικό επακόλουθο να συγκεντρώνει πληθώρα πλεονεκτημάτων έναντι των άλλων μορφών διπλωματίας. Δεν είναι υπερβολή στον 21ο αιώνα να μιλάμε για ενοποιημένο ψηφιακό πεδίο μάχης, με τον πρώτο λόγο να τον έχουν οι αεροναυτικές μονάδες. Από την μελέτη μας διαφαίνεται ξεκάθαρα ότι το εν λόγω είδος διπλωματίας θα εξακολουθήσει να μας απασχολεί τουλάχιστον στο προβλεπτό μέλλον, ενώ συγχρόνως θα υπερισχύει η χρήση της έναντι των άλλων μορφών διπλωματίας (αυτών της αεροπορικής και της χερσαίας). Ακόμη και μεγάλες δυνάμεις (πχ Ρωσία, Γαλλία, Μ.Βρετανία κτλ) αλλά και η μοναδική (μέχρι στιγμής) υπερ-δύναμη ΗΠΑ, προσπαθούν οι επεμβάσεις τους να είναι σύννομες με το Διεθνές Δίκαιο και να συνοδεύονται από την νομιμοποίηση των ψηφισμάτων του ΣΑ των Ηνωμένων Εθνών. Χαρακτηριστικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι στη σημερινή εποχή είναι αντιπαραγωγικό «να πυροβολείς πρώτα και μετά να συνεργάζεσαι». Η ναυτική διπλωματία με τη μορφή της πειθούς ή του πειθαναγκασμού, κυρίως μέσω των αποστολών παρουσίας των ναυτικών δυνάμεων, παραμένει ακόμη ένα ισχυρό εργαλείο ενώ η χρήση απειλής ή περιορισμένης χρήσης βίας είναι προτιμητέα (και στην πράξη σιωπηρά αποδεκτή από την διεθνή κοινότητα), από τον ολοκληρωτικό πόλεμο (ιδίως σήμερα με την τεράστια δύναμη πυρός των στρατιωτικών μέσων). Με την χρήση και μη στρατιωτικών μέσων για την εξάσκηση της εν λόγω διπλωματίας στον 21ο αιώνα, είδαμε στην πράξη πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα μεγάλο φάσμα αποστολών ως ένας συνδυασμός ήπιας αλλά και σκληρής ισχύος «έξυπνη ισχύς», σε μια νικηφόρα στρατηγική. Επιπρόσθετα βγάλαμε ασφαλή συμπεράσματα για τον χρόνο και το είδος της ισχύος που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε εάν θέλουμε άμεσα αποτελέσματα. Όλα όσα περιγράφουμε δύνανται να λειτουργήσουν όχι μόνο για μεγάλες ή και αναδυόμενες δυνάμεις αλλά και για μεσαίες ναυτικές δυνάμεις, όπως είναι η χώρα μας. Όσον αφορά την ελληνική ναυτική διπλωματία σήμερα, έχει περιοριστεί δυστυχώς η χρήση του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού (ΠΝ) σε αστυνομικό κυρίως ρόλο (λόγω του προβλήματος της παράνομης – παράτυπης μετανάστευσης) και ελάχιστα σε ρόλο διπλωματικό (κυρίως με την συμμετοχή σε διακρατικές ασκήσεις, εθιμοτυπικές επισκέψεις λιμένων κλπ). Όσες φορές η Ελλάδα επένδυσε στην θαλάσσια ισχύ της βγήκε πολλαπλά κερδισμένη με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την περίοδο 1910-1919, όπου χάρη σε αυτήν κατάφερε να διπλασιάσει τα εδάφη της. Η θαλάσσια αυτή κυριαρχία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο κράτησε σχεδόν 70 χρόνια μέχρι και την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974. Επομένως η αύξηση της σκληρής ισχύος της χώρας μας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εξασφάλιση της εδαφικής της ακεραιότητας. Το σημαντικότερο δίδαγμα της λαμπρής αυτής περιόδου του 1910-1919 που αναφέρουμε και στα συμπεράσματα είναι ότι απαιτείται το τρίπτυχο στρατηγική – εκπαίδευση – οργάνωση για να χρησιμοποιήσουμε αποτελεσματικά τα προηγμένα οπλικά συστήματα. Το συγκεκριμένο δίδαγμα πρέπει να μας προβληματίσει ιδιαίτερα στην σημερινή εποχή, λόγω της στρατηγικής κατάστασης στην Ανατολική Μεσόγειο σε συνδυασμό και με τις αλλαγές του Διεθνούς Συστήματος (μετάβαση σε πολύ-πολικό σύστημα).