Η εξωτερική πολιτική της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στην Ιταλία: οι σχέσεις με τον Πάπα της Ρώμης και η διεκδίκηση της κυριαρχίας στην ιταλική χερσόνησο κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο (7ο -9ο αιώνα)

Η παρούσα εργασία επιδιώκει να απαντήσει σε δύο ερωτήματα. Αρχικά, γιατί το Βυζάντιο συνέχισε να διεκδικεί τα εδάφη της Ιταλίας κατά τον 7ο αιώνα, όταν είχε να αντιμετωπίσει υπαρξιακούς κινδύνους, και πώς υλοποίησε αυτόν τον στόχο. Επιπλέον, γιατί ο Πάπας της Ρώμης, αν και μακριά από το κέντρο της αυτοκρατορίας, και εν μέσω δυσκολιών και αδυναμίας ουσιαστικής στήριξης από την αυτοκρατορία, συνέχισε να την υποστηρίζει και ποιοι ήταν οι λόγοι και οι συνθήκες που τελικά τον ώθησαν στα μέσα του 8ου αιώνα να κάνει στροφή, αναζητώντας βοήθεια στη δύση. Το Βυζάντιο στην Ιταλία κατά τις αρχές του 7ου αιώνα κατείχε μια λωρίδα που ένωνε τη Ραβέννα με τη Ρώμη, καθώς και κάποιες περιοχές στον νότο. Όλο το υπόλοιπο τμήμα της Ιταλίας ήταν χωρισμένο σε λογγοβαρδικά βασίλεια, που επεδίωκαν, αρχικά να σταθεροποιηθούν και κατόπιν να επεκτείνουν τα εδάφη τους εις βάρος της αυτοκρατορίας. Η τελευταία προσπαθούσε να κρατήσει την κυριαρχία μέσω του εξαρχάτου που είχε ιδρυθεί στα τέλη του 6ου αιώνα, με χρήση στρατιωτικών, αλλά, κυρίως, διπλωματικών μέσων. Ο λόγος της αδυναμίας εκτενούς στρατιωτικής δράσης (ο μόνος που προχώρησε σε τέτοια μέτρα ήταν ο Κώνστας, με πενιχρά αποτελέσματα που ακυρώθηκαν αμέσως μετά τον θάνατό του) ήταν η κάμψη ισχύος της αυτοκρατορίας, που κατά τον 7ο αιώνα απώλεσε τις πλούσιες επαρχίες της Μέσης Ανατολής και της Αιγύπτου, με συνακόλουθη στέρηση υλικών και ανθρώπινων πόρων. Οι λόγοι επιθυμίας διατήρησης του εξαρχάτου, αν και βρισκόταν πολύ μακριά από το κέντρο ήταν δύο: η ιταλική χερσόνησος ήταν η μήτρα της αυτοκρατορίας και αυτονοήτως έπρεπε να βρίσκεται εντός της επικράτειάς της. Επιπροσθέτως διατηρούνταν ακόμα βαθιά η πεποίθηση της μοίρας της αυτοκρατορίας ως του μόνου επίγειου χριστιανικού βασιλείου που μόνο εκείνο μπορούσε να ενώνει όλη τη χριστιανοσύνη. Βέβαια, μετά τις απώλειες του 7ου αιώνα, αυτή η προσέγγιση μεταβλήθηκε, ίσως όχι επίσημα, αλλά σίγουρα μέσω πολιτικών που εστίαζαν την εξοικονόμηση πόρων. Στην Ιταλία ο Πάπας είχε καταφέρει να διατηρήσει τη ρωμαϊκή κληρονομιά, τουλάχιστον στις περιοχές που βρίσκονταν ακόμα υπό ρωμαϊκή διοίκηση. Παράλληλα, η στήριξη και η καθοδήγηση που προσέφερε ως πνευματικός ηγέτης, αλλά και οι πρωτοβουλίες του για ειρήνευση με τους Λογγοβάρδους, σε αντίθεση με την επίσημη βυζαντινή πολιτική, αλλά υπέρ των κατοίκων του εξαρχάτου, τον ανέδειξαν και ως πολιτικό δρώντα. Συνέβη, έτσι, μια μετατόπιση της πίστης των χριστιανικών πληθυσμών της δύσης από την αυτοκρατορία ως χριστιανικού φάρου, στη Ρώμη του Πάπα. Σε συνδυασμό με τον εκχριστιανισμό της υπόλοιπης δυτικής Ευρώπης, και διαπιστώνοντας ότι το Βυζάντιο πλέον ήταν ανίσχυρο να στηρίξει την Ιταλία αποτελεσματικά και να υπερασπιστεί την ιδέα της χριστιανικής οικουμενικότητας, αποφάσισε να στρέψει τις ελπίδες του προς τη δύση και τους παλιούς συμμάχους της αυτοκρατορίας, τους Φράγκους.