Έγκλημα στον κυβερνοχώρο εντός του χώρου ασφαλείας, ελευθερίας και δικαιοσύνης της ΕΕ

Οι τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνιών {ΤΠΕ} κατέστησαν δυνατή τη διάπραξη ενός μεγάλου αριθμού εγκληματικών πράξεων, οι οποίες προϋποθέτουν εξειδίκευση και τεχνολογική κατάρτιση. Ο όρος «Ηλεκτρονικό Έγκλημα» περιλαμβάνει όλες εκείνες τις αξιόποινες εγκληματικές πράξεις που τελούνται με τη χρήση υπολογιστών και δικτύων επικοινωνίας. Οι πράξεις αυτές τιμωρούνται με συγκεκριμένες ποινές από την ελληνική και τη διεθνή νομοθεσία. Λόγω της πολυπλοκότητας των ΤΠΕ, αλλά και των πολλών διαφορετικών τεχνολογιών που εμπλέκονται, είναι δύσκολο να κατηγοριοποιήσουμε το ηλεκτρονικό έγκλημα σε σχέση με την τεχνολογία που χρησιμοποιείται. Συνηθίζεται, ωστόσο, μια κατηγοριοποίηση σε σχέση με τον τρόπο τέλεσης των αξιόποινων πράξεων. Έτσι έχουμε εγκλήματα τα οποία διαπράττονται με τη χρήση υπολογιστών (computer crime) χωρίς τη χρήση του διαδικτύου και εγκλήματα τα οποία διαπράττονται μέσω διαδικτύου, τα οποία είναι γνωστότερα ως Κυβερνοεγκλήματα (cyber crimes). Επίσης, ανάλογα με το περιεχόμενο της επίθεσης, τα εγκλήματα διακρίνονται σε Εγκλήματα κατά της προσωπικότητας και της ιδιωτικότητας, Εγκλήματα κατά της περιουσίας καθώς και Διακίνηση παράνομου και αθέμιτου / επιβλαβούς περιεχομένου. Η διαδικτύωση έδωσε ένα παγκόσμιο χαρακτήρα στο ηλεκτρονικό έγκλημα, το οποίο δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να αντιμετωπιστεί μόνο σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο. Η ανάγκη σχηματισμού ενός κοινού μετώπου οδήγησε σε μια διακρατική συνεννόηση και στην εκπόνηση μιας αποτελεσματικής στρατηγικής. Το 2001, οι υπουργοί 26 ευρωπαϊκών κρατών, καθώς επίσης και 4 χωρών – παρατηρητών (Καναδάς, Ιαπωνία, Νότιος Αφρική και ΗΠΑ), υπέγραψαν τη Συνθήκη της Βουδαπέστης (Convention on Cybercrime). Η σύμβαση της Βουδαπέστης έχει ως σκοπό να εναρμονίσει τις εθνικές ποινικές νομοθεσίες των κρατών στον τομέα της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο. Στη συνθήκη αυτή υπάρχουν επεξηγήσεις και ρυθμίσεις για όλες τις μορφές ηλεκτρονικού εγκλήματος, ενώ θεσπίζονται γρήγοροι και αποτελεσματικοί κανόνες στον τομέα της διεθνούς συνεργασίας. Η οικονομία, η διοίκηση αλλά και γενικότερα η κοινωνία εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα, την αξιοπιστία και την ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων, και των δικτύων. Το γεγονός αυτό καθιστά την αντιμετώπιση του ηλεκτρονικού εγκλήματος μία καθημερινή μάχη. Σε διαφορετική περίπτωση, ο σύγχρονος άνθρωπος θα βρεθεί στο μέσο μιας κοινωνίας γεμάτης κινδύνους, όπου θα λείπει η εμπιστοσύνη, ενώ η τεχνολογία θα αποτελεί έναν ανασταλτικό παράγοντα για την κοινωνική ανάπτυξη. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους είναι δυνατό να εμπλακούν οι ΤΠΕ στο ηλεκτρονικό έγκλημα. Μπορεί, δηλαδή, να αποτελούν στόχο ή εργαλείο του εγκλήματος. Ένας σημαντικός παράγοντας που αυξάνει τη συχνότητα των ηλεκτρονικών εγκλημάτων είναι η ανωνυμία. Η ανωνυμία ενθαρρύνει τον κακόβουλο χρήστη στο να προχωρήσει σε αξιόποινη συμπεριφορά χωρίς φόβο. Έχουν αναπτυχθεί αρκετοί μηχανισμοί ασφάλειας οι οποίοι μας επιτρέπουν να συλλέξουμε πληροφορίες για κάθε δικτυακό κόμβο, άρα και για κάθε κακόβουλο χρήστη. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση δίνει αποτελέσματα μόνον εφόσον αυτοί οι μηχανισμοί είναι έγκαιρα ενεργοποιημένοι, στο πλαίσιο μιας συντονισμένης προσπάθειας πρόληψης των εγκληματικών πράξεων. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας του ηλεκτρονικού εγκλήματος συνοδεύεται από ακόμη ένα χαρακτηριστικό το οποίο διαφοροποιεί το ηλεκτρονικό έγκλημα από το έγκλημα με την συμβατική του έννοια. Η γνώση και η τεχνική κατάρτιση που απαιτείται για τα ηλεκτρονικά εγκλήματα είναι αυξημένη, ωστόσο τα τελευταία χρόνια υπάρχει πληθώρα αυτοματοποιημένων εργαλείων, τα οποία δίνουν τη δυνατότητα ακόμη και σε ένα μέσο χρήστη ηλεκτρονικού υπολογιστή να πάρει μέρος σε μία παράνομη δραστηριότητα, εφόσον το επιθυμεί. Κάτι τέτοιο καθιστά δυνητικό εγκληματία κάθε άνθρωπο που διαθέτει υπολογιστή. Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης γίνεται αντιληπτό πως η ανάγκη θεραπείας, πρόληψης κατά το δυνατό και καταστολής του ηλεκτρονικού εγκλήματος καθίσταται επιτακτική προκειμένου να διασφαλιστεί το αίσθημα ασφαλείας των ευρωπαίων πολιτών. Ιδίως στη σημερινή εποχή όπου η αλματώδη εξέλιξη της τεχνολογίας αποτελεί σύμμαχο για την έξαρση του φαινομένου. Σκοπός της παρούσας προσπάθειας είναι αφενός μεν η παρουσίαση των εγκληματικών διαστάσεων του φαινομένου αφετέρου δε η κατανόηση του μεγέθους της απειλής που συνιστά η συγκεκριμένη εγκληματική συμπεριφορά. Απειλή που πλήττει το Χώρο Ασφάλειας, Ελευθερίας και Δικαιοσύνης της ΕΕ και απαιτεί αποτελεσματικούς χειρισμούς και στρατηγικές στοχευμένης αντιμετώπισης