Θεωρίες κοινωνικού κράτους : συγκρότηση, κρίση, αναδιάρθρωση

Η παρούσα διατριβή ερευνά το ζήτημα της μεταβολής του κοινωνικού κράτους στο επίπεδο της θεωρίας. Υποστηρίζεται ότι η σύγχρονη θεωρητική προβληματική γύρω από το κοινωνικό κράτος αντιμετωπίζει δυσκολίες ως προς την οριοθέτηση της μεταβολής του αντικειμένου. Αυτό συμβαίνει διότι στο πλαίσιο της τελευταίας το κράτος υποβιβάζεται στις στενές προνοιακές πλευρές του και κατανοείται ως ένα ετερόκλητο άθροισμα επί μέρους κοινωνικών πολιτικών, οι οποίες είναι πλήρως αποσυνδεδεμένες από τη συνολικότερη διαδικασία κοινωνικής αναπαραγωγής. Ο συγκεκριμένος τύπος κατανόησης του κράτους αντιστοιχεί σε έναν δομικό υπολειμματισμό της θεωρίας, στο πλαίσιο του οποίου οποιαδήποτε κρατική μεταβολή ταυτίζεται με την παθητική προσαρμογή των επί μέρους κρατικών πολιτικών στις «αντικειμενικές» κοινωνικές συνθήκες. Το μεγαλύτερο μέρος της μελέτης αφιερώνεται στη διερεύνηση της διαδικασίας που οδήγησε τη θεωρητική προβληματική γύρω από το κοινωνικό κράτος σε αυτόν τον δομικό υπολειμματισμό. Σε αυτήν την κατεύθυνση προτείνεται η περιοδολόγηση της θεωρίας στη βάση τριών στιγμών ρήξης: της συγκρότησης, της κρίσης και, τέλος, της αναδιάρθρωσης. Σε κάθε μία από αυτές τις στιγμές αντιστοιχεί και μία οικογένεια θεωριών. Η συγκρότηση αντιστοιχεί στις δομολειτουργικές επεξεργασίες, η κρίση περιλαμβάνει κυρίως τις νεομαρξιστικές και ένα κομμάτι των σοσιαλδημοκρατικών επεξεργασιών, ενώ η αναδιάρθρωση συνδέεται με τις κρατοκεντρικές και, ακολούθως, τις νεοθεσμικές προσεγγίσεις. Η μετάβαση από το ένα σημείο ρήξης στο άλλο συνοδεύεται και από μία διαδοχή των αντίστοιχων θεωρήσεων. Ωστόσο, μέσα από τη διαδικασία αυτής της διαδοχής παρατηρήθηκε μία σταδιακή συρρίκνωση της εμβέλειας των προβληματικών γύρω από τη θεμελίωση και τη μεταβολή του κοινωνικού κράτους. Συρρίκνωση που εντέλει καταλήγει στον κερματισμό του ίδιου του αντικειμένου της θεωρίας που συνεπάγεται τον ερματισμό του κράτους σε επιμέρους πολιτικές και την αποσύνδεσή του από τη διαδικασία κοινωνικής αναπαραγωγής. Η μελέτη ολοκληρώνεται με τη διατύπωση μίας εναλλακτικής θεωρητικής πρότασης που στοχεύει στην επανασύνδεση του κοινωνικού κράτους με τη διαδικασία κοινωνικής αναπαραγωγής. Στο πλαίσιο αυτής της επανασύνδεσης η μεταβολή του κράτους ερμηνεύεται ενεργητικά μέσα από τη δομή νομιμοποίησης των πολιτικών του, σε αντίθεση με την αντίληψη της μεταβολής ως παθητικής προσαρμογής στις αντικειμενικές κοινωνικές συνθήκες.