Η συνταγματική αρχή της αναλογικότητας στο αστικό δίκαιο

Η αρχή της αναλογικότητας έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης και έρευνας όχι μόνο στο δημόσιο, αλλά και στο ιδιωτικό δίκαιο. Αφετηρία της εργασίας αυτής είναι η αναθεωρημένη το 2001 διάταξη του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος, με την οποία αντανακλάται «η υποχρέωση διασφάλισης της ανεμπόδιστης και αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου ως ατόμου (ατομικά δικαιώματα) και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου (κοινωνικά δικαιώματα), τα οποία αναφέρονται στο εδ. α΄ της παρ. 1 του ίδιου άρθρου, από όλα τα κρατικά όργανα, δηλαδή από κάθε κρατική εξουσία. Η υποχρέωση αυτή αυτοδέσμευσης του Κράτους, ώστε κάθε λειτουργία αυτού, όπως η νομοθετική, η εκτελεστική αλλά και η δικαστική, να ασκείται μέσα στα όρια που τίθενται από τα συνταγματικώς κατοχυρωμένα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, απορρέει από την αρχή του Κράτους Δικαίου, η οποία τελεί υπό την εγγύηση του Κράτους. Ως εκ τούτου, αποδέκτης της συνταγματικής επιταγής να ανταποκρίνονται οι περιορισμοί των ατομικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων στην «αρχή της αναλογικότητας» και στον χώρο του ιδιωτικού δικαίου είναι και ο νομοθέτης και η διοίκηση και ο δικαστής. Ενώ, πέρα από κάθε κρατική εξουσία, αποδέκτες της επιταγής σεβασμού της αρχής της αναλογικότητας, σύμφωνα και με το εδ. γ΄ του άρθρου 25 παρ. 1., είναι και οι ιδιώτες, τα ίδια φυσικά πρόσωπα ενός κράτους δικαίου, όταν οι σχέσεις μεταξύ αυτών προσιδιάζουν με αυτή του κράτους – πολίτη. Με τη συγκεκριμένη μελέτη ερευνάται το περιεχόμενο, η φύση, η δογματική θεμελίωση καθώς και η δεσμευτικότητα της αρχής της αναλογικότητας κυρίως στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου. Ειδικότερα, σε κάθε κεφάλαιο παρουσιάζεται η σημασία και η ισχύς της αρχής της αναλογικότητας κατά την εφαρμογή αυτής από τα δικαστήρια και δη από τα πολιτικά δικαστήρια και τη νομολογία του Αρείου Πάγου, ενώ παρατίθεται μια πλειάδα αποφάσεων που αποσκοπούν στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου εφαρμογής της εν λόγω αρχής. Επίσης, παρουσιάζεται και μια συγκριτική μελέτη των απόψεων που υποστηρίζονται από διάφορους νομικούς, για την χρησιμότητα και την άμεση δεσμευτικότητα της αρχής της αναλογικότητας στο χώρο του αστικού δικαίου. Τέλος, με βάση όλα τα στοιχεία που εξετάστηκαν στην εν λόγω εργασία, θα γίνει καταγραφή των συμπερασμάτων επί του θέματος. Προφανώς, η έκταση της μελέτης δεν επιτρέπει να γίνει μια ενδελεχής ανάλυση όλων των στοιχείων των κεφαλαίων, δίνει όμως στον αναγνώστη μια σφαιρική εικόνα σχετικά με την δυναμική της εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας και στο χώρο του αστικού δικαίου.