H στάθμιση ως μέθοδος επίλυσης συγκρούσεων μεταξύ συνταγματικών δικαιωμάτων

Τα συνταγματικά δικαιώματα, όπως τα αναγνωρίζει και τα θεσπίζει η έννομη τάξη και κατά κύριο λόγο το Σύνταγμα, δεν είναι μόνο διακηρύξεις αρχών. Έχει επομένως κεφαλαιώδη σημασία το μεγάλο και δύσκολο πράγματι ζήτημα της εφαρμογής τους. Η τελευταία εμφάνισε μεγάλες πρακτικές δυσκολίες, οι οποίες πολλαπλασιάστηκαν μετά την συνταγματική αναγνώριση της λεγόμενης «τριτενέργειας» των συνταγματικών δικαιωμάτων. Σε όλες επομένως τις περιπτώσεις το μεγάλο ζήτημα το οποίο τίθεται είναι το ζήτημα του περιορισμού των συνταγματικών δικαιωμάτων, το αν, το πόσο και το πως μπορεί και πρέπει να περιορισθεί ένα συγκεκριμένο δικαίωμα σε μια συγκεκριμένη έννομη σχέση. Καταρχήν είναι αναγκαίος ο καθορισμός της έννοιας του δικαιώματος και περαιτέρω της θεμελιώδους έννοιας του περιορισμού που έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για την εφαρμογή των συνταγματικών δικαιωμάτων και η διάκριση του από συναφείς έννοιες. Περαιτέρω, κρίσιμο είναι και το ζήτημα της συνταγματικής και νομοθετικής πρόβλεψης των περιορισμών και κυρίως της βασικής αρχής της αναλογικότητας. Πάνω στο έδαφος των θεωρητικών βάσεων επί των οποίων βασίζεται η εφαρμογή των συνταγματικών δικαιωμάτων, αναλύονται περαιτέρω οι κυριότερες θεωρίες, μέθοδοι εφαρμογής των συνταγματικών δικαιωμάτων. Μέσα από την αναζήτηση θεωρητικών βάσεων της στάθμισης, που είναι η κρατούσα σήμερα σε θεωρία και νομολογία μέθοδος, επιχειρείται μια κριτική προσέγγιση της μεθόδου αυτής μέσα από νομολογιακά παραδείγματα που έχουν απασχολήσει κατά την εφαρμογή των συνταγματικών δικαιωμάτων από τα δικαστήρια. Στη συνέχεια, καταγράφονται συγκριτικά οι λοιπές μεθοδολογικές προτάσεις γύρω από το ζήτημα της επίλυσης της «σύγκρουσης» των συνταγματικών δικαιωμάτων. Η παρούσα εργασία διαπιστώνει ότι αν και ουδείς στη συνταγματική θεωρία αμφισβητεί την τυπική ισοδυναμία των συνταγματικών διατάξεων, εντούτοις, μέσα από την επισκόπηση της νομολογίας και την εφαρμογή της «τεχνικής» της στάθμισης, καθίσταται πρόδηλο ότι ο δικαστής προβαίνοντας σε στάθμιση θέτει επί του ζυγού συνταγματικές διατάξεις προκειμένου να εντοπίσει το «βάρος» τους και να σχηματίσει την απόφασή του. Από την ανάλυση που ακολουθεί, επιχειρείται να καταδειχθεί ότι η μέθοδος της στάθμισης, με τη μεγάλη ελευθερία που δίνει στον εκάστοτε δικαστή να "ζυγίζει" τα σταθμιζόμενα μεγέθη, δεν μπορεί να δώσει σταθερό αποτέλεσμα, με ορατό τον άμεσο κίνδυνο καταστρατήγησης της ασφάλειας δικαίου. Αντίθετα, μέσα από μια ενδεικτική περιπτωσιολογία εφαρμογής μέτρων (λ.χ. υποχρεωτικός εμβολιασμός) περιοριστικών των συνταγματικών δικαιωμάτων για λόγους αποφυγής της μετάδοσης του Covid-19, διαπιστώνεται ότι η ολοκληρωμένη προσέγγιση του εκάστοτε προβλήματος επιβάλλει το παρεμποδιζόμενο δικαίωμα να εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο θεσμό και μέσα εκεί ο εφαρμοστής να αναζητεί την αιτιώδη σύνδεση ανάμεσα σε αυτά τα δύο στοιχεία. Έτσι, επιτυγχάνεται παράλληλα ο έλεγχος τόσο του υποκειμενικού (δικαίωμα) όσο και του αντικειμενικού (θεσμός) στοιχείου. Με τον τρόπο αυτόν ο δικαστής κυρίως καταλήγει σε ένα απόλυτα ακριβές και σταθερό αποτέλεσμα, το οποίο δεν μπορεί να αναδειχθεί επαρκώς με την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας και της στάθμισης των δικαιωμάτων. Η μέθοδος της θεσμικής εφαρμογής που προτείνεται εναλλακτικά από τη συνταγματική θεωρία, και κυρίως η προσαρμογή του δικαιώματος στην ειδική σχέση ή το θεσμό μέσω της χρήσης του λογικού εργαλείου της αιτιώδους συνάφειας, παρέχει τα εχέγγυα της απαιτούμενης ασφάλειας δικαίου.