Η κριτική της θεωρίας του φυσικού δικαίου από τον Χανς Κέλσεν: σχετικισμός και δημοκρατία

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ μιας σχετικιστικής φιλοσοφίας και του δημοκρατικού πολιτεύματος, και συγκεκριμένα η προσπάθεια απάντησης στο ερώτημα εάν ο αξιακός σχετικισμός είναι επικίνδυνος ή όχι για την δημοκρατία. Αυτή η διερεύνηση θα γίνει υπό το πρίσμα της καθαρής θεωρίας του δικαίου του Χανς Κέλσεν. Αρχικά, θα σκιαγραφήσω τις βασικές θέσεις και έννοιες της θεωρίας, από τις οποίες προκύπτει μια σχετικιστική φιλοσοφική στάση. Στην συνέχεια, θα αναφερθώ στα βασικά γνωρίσματα των θεωριών του φυσικού δικαίου, στις οποίες ο Κέλσεν ασκεί κριτική. Ειδικότερα, οι θεωρίες αυτές οδηγούνται σε εσφαλμένα συμπεράσματα, κυρίως επειδή συγχέουν αυτό που γίνεται με αυτό που θα όφειλε να γίνεται (ήτοι, το Είναι με το Δέον). Από αυτή τη σύγχυση οι θεωρίες του φυσικού δικαίου οδηγούνται στην πλάνη της συναγωγής απόλυτων αξιών δικαιοσύνης από την φυσική πραγματικότητα. Σύμφωνα με τον Κέλσεν, αυτή η πλάνη συνιστά την προϋπόθεση μιας φιλοσοφικής απολυταρχίας, η οποία λειτουργεί νομιμοποιητικά, κυρίως για αυταρχικά καθεστώτα. Στον αντίποδα, ο φιλοσοφικός σχετικισμός κρίνεται συμβατός με την δημοκρατία, και γι’αυτό τον λόγο δεν είναι η αιτία για την κατάλυσή της και την ανάδυση του ολοκληρωτισμού, όπως πίστευαν αρκετοί σύγχρονοι του Κέλσεν. Τέλος, θα δούμε πως, ενώ ο σχετικισμός δεν προσφέρει απόλυτη θεμελίωση στο δημοκρατικό πολίτευμα, αφήνοντάς το απροστάτευτο απέναντι στους πολέμιούς του, μια ανεκτική δημοκρατία είναι η μόνη που αξίζει να υπερασπιζόμαστε.