Κοινή Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας (Κ.Π.Α.Α): τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. μπροστά στην προοπτική της ενοποίησης στον τομέα της ασφάλειας και άμυνας: ο ρόλος της ευρωπαϊκής στρατηγικής κουλτούρας

Αντικείμενο της παρούσας μελέτης είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης την ενοποίηση στον τομέα της ασφάλειας και άμυνας. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάστηκαν διεξοδικά τόσο οι τρόποι με τους οποίους προσεγγίζουν το παραπάνω θέμα οι κυριότερες θεωρίες των διεθνών σχέσεων - συμπεριλαμβανομένων των θεωριών της ευρωπαϊκής ενοποίησης - αλλά και ο ρόλος της στρατηγικής κουλτούρας όπως διαμορφωνόταν στο χρόνο και το εκάστοτε γεωπολιτικό περιβάλλον κυρίως δε με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το μεθοδολογικό θεωρητικό πρότυπο που επιλέχτηκε για την εκπόνηση της παρούσας διατριβής είναι η θεωρία του Κονστρουκτιβισμού ενώ χρησιμοποιήθηκε σε εκτεταμένο βαθμό η υπάρχουσα βιβλιογραφία αλλά και η διαρκής παρακολούθηση και μελέτη των γεωπολιτικών εξελίξεων και του πολέμου στην Ουκρανία σε πραγματικό χρόνο. Η προσεκτική μεθοδολογική μελέτη, ανάλυση, σύγκριση και εξαγωγή συμπερασμάτων από όλες τις πηγές αποτέλεσε κύριο αντικείμενο και ενασχόληση για την εκπόνηση της συγκεκριμένης μελέτης. Αυτή δε έγινε σε τρία επίπεδα ανάλυσης: το επίπεδο του συστήματος (κατανομή ισχύος μεταξύ των κρατών- την πολιτική και οικονομική αλληλεξάρτησή τους), το επίπεδο του κράτους – μέλους της ΕΕ και τοεπίπεδο των υπευθύνων χάραξης πολιτικής (τρόπος σκέψης, βασικές πεποιθήσεις και προτεραιότητες). Κοινό στοιχείο στον τρόπο με τον οποίο οι θεωρίες των διεθνών σχέσεων προσεγγίζουν την προοπτική μιας Κοινής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας (Κ.Π.Α.Α.) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) είναι ο ρόλος του κράτους ως κυρίαρχος παράγοντας στις Διεθνείς Σχέσεις. Καμία θεωρία δεν απορρίπτει την σύγκλιση στον τομέα άμυνας και ασφάλειας της ΕΕ, ωστόσο κάθε μια από αυτές συνηγορεί σε διαφορετικό βαθμό σε αυτή την κατεύθυνση, ενώ οι θεωρίες που συγκριτικά ευνοούν περισσότερο την σύγκλιση είναι αυτές του Φιλελευθερισμού και ακόμη περισσότερο του Κονστρουκτιβισμού που επιλέχθηκε ως το μεθοδολογικό εργαλείο στην παρούσα μελέτη. Ο παράγοντας που καθορίζει και διαμορφώνει σε σημαντικό βαθμό την πολιτική στον τομέα της ασφάλειας και άμυνας τόσο στο επίπεδο της ΕΕ όσο και στο επίπεδο των κρατών-μελών είναι η στρατηγική κουλτούρα. Για να δημιουργηθεί όμως μια κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική κουλτούρα, απαιτείται μια αμφίδρομη διαδικασία όπου αφενός θα πρέπει να συγκλίνουν μεταξύ τους οι στρατηγικές κουλτούρες των κρατών-μελών οι οποίες έχουν δημιουργηθεί σε διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο και συνθήκες, όσο και να αναπτυχθεί μια ενιαία ευρωπαϊκή στρατηγική κουλτούρα στο επίπεδο των πολιτικών και στρατιωτικών δομών της ΕΕ που θα περιέχει τις επιμέρους κουλτούρες των κ-μ της ΕΕ. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής κουλτούρας έχει η αντίληψη και αξιολόγηση της απειλής. Οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία αποτυπώνονται στην μεταβολή της στρατηγικής κουλτούρας και της εθνικής πολιτικής των κ-μ της ΕΕ αλλά και της ίδιας της ΕΕ που ενήργησε άμεσα, με αποφασιστικότητα και ενότητα. Όταν καθόρισε και αξιολόγησε την απειλή που αποτελούσε για την Ευρώπη η Ρωσία, η ΕΕ έδρασε με ταχύτητα και ευελιξία και ξεπέρασε άμεσα εμπόδια και διαφωνίες, με τη δημιουργία εκείνων των δομών, των μηχανισμών και του νομοθετικού πλαισίου, που μετέτρεπαν σε πραγματικό χρόνο την πολιτική βούληση των κ-μ της ΕΕ σε αποφάσεις και δράσεις.