Εγκυμοσύνη, τοκετός, μητρότητα: μορφές γυναικείας παρουσίας σε μια ιστορική προοπτική

Στην παρούσα εργασία με τίτλο «Εγκυμοσύνη, τοκετός, μητρότητα: μορφές γυναικείας παρουσίας σε μια ιστορική προοπτική», θα επιχειρήσω να αναδείξω κάποια από τα πιο βασικά ζητήματα που αναφέρονται στο συγκεκριμένο θέμα. Το πρώτο και καίριο σημείο είναι η θέση της γυναίκας στην κοινωνία της αρχαίας Ελλάδας. Κατά τη διαδικασία της μελέτης και της αναζήτησης του θέματος ανέκυψαν δυσκολίες σχετικά με το σχηματισμό ασφαλούς άποψης για τη ζωή των γυναικών στην Αθήνα, καθώς, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων ιστορικών αναφορών, η ζωή αυτή καλύπτεται από ένα πέπλο μυστηρίου. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν κάποια ευρήματα που συμβάλλουν στην προσέγγιση του θέματος, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι στην αθηναϊκή κοινωνία η γυναίκα τελούσε μονίμως υπό ανδρική κηδεμονία. Η νεαρή Αθηναία, μέχρι το γάμο της εξαρτάται άμεσα από τον πατέρα της, ενώ όταν έφθανε στην αποδεκτή κοινωνικά ηλικία γάμου, ο πατέρας της επέλεγε το μέλλοντα σύζυγό της. Σε ένα επόμενο σημείο της εργασίας θα αναδείξουμε την Ιπποκρατική ιατρική, μέσα από την επαναστατική επιστημονική περίοδο της Μαιευτικής και Γυναικολογίας από τον Ιπποκράτη. O Ιπποκράτης (460-360 π.Χ.) πρώτος κήρυξε μια «επιστημονική επανάσταση», απορρίπτοντας τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες και θέτοντας στο επίκεντρο της προσοχής του τον τομέα της Μαιευτικής και της Γυναικολογίας. Πίστευε ότι καθήκον του ιατρού ήταν να λυτρώσει τη γυναίκα από το έμβρυο και πως όταν αυτό ήταν αδύνατο να επιτευχθεί με τις φυσικές διαδικασίες, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν διάφορες επεμβάσεις και εγχειρήσεις, τις οποίες ο ίδιος εισήγαγε και εφάρμοσε. Επιπλέον, στο τρίτο μέρος της παρούσας εργασίας θα αναφερθούμε στην παιδική θνησιμότητα καθώς και στην έκθεση των βρεφών στην αρχαία Ελλάδα. Στην Αθήνα, ένα παιδί ίσως να κρίνονταν ανεπιθύμητο εάν ήταν προϊόν παράνομης σχέσης ή παιδί σκλάβου ή ασθενικό, δύσμορφο, ενώ δεν σπανίζουν οι περιπτώσεις έκθεσης λόγω φύλου, καθώς το κορίτσι είχε μικρή συνεισφορά στον οικογενειακό πλούτο και σαφώς μικρότερη κοινωνική αξία από αυτή ενός αγοριού. Στις περιπτώσεις αυτές, ο αρχηγός του οίκου έδινε εντολή στη μαία ή σε μια σκλάβα να απομακρύνει το παιδί απ’ την οικία και να το εγκαταλείψει σε κάποια έρημη τοποθεσία. Συχνά οι άνθρωποι που μετέφεραν τα βρέφη, από ευαισθησία, άφηναν το παιδί σε χώρο εύκολα προσβάσιμο, με σκοπό να εντοπισθεί και να ανατραφεί. 7 Στο τελευταίο μέρος της εργασίας αυτής, θα αναφερθούμε στην κοινωνική ιστορία των γυναικών σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους, με γνώμονα τη μητρότητα. Η βιβλιογραφική επισκόπηση αναδεικνύει το χαρακτήρα της μητρότητας στην αρχαία ελληνική κοινωνία, ο οποίος ήταν βαθιά τελετουργικός. Για παράδειγμα, όπως εξάλλου και σε πολλούς άλλους πολιτισμούς, η εγκυμοσύνη στην αρχαία Ελλάδα θεωρήθηκε ως επικίνδυνη περίοδος τόσο για τη μητέρα όσο και για την κοινότητα. Στην αρχαία Ελλάδα ζητούσαν θεϊκή προστασία, γεγονός που έχει αποτυπωθεί σε πλάκες και ειδώλια που έχει φέρει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Ωστόσο, η συμμετοχή των εγκύων σε τελετουργικά δρώμενα επανεξετάστηκε και επαναπροσδιορίστηκε λόγω του φόβου της «ρύπανσης». Οι γυναίκες που αναμενόταν να γεννήσουν και οι θηλάζουσες μητέρες απαγορεύτηκαν από τα μυστήρια. Οι έγκυες γυναίκες θεωρούνταν πως χρειάζονται προστασία από τη «ρύπανση», καθώς η εγκυμοσύνη υποδηλώνει κάποια ευπάθεια που εδραιώνεται κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, που αποτελεί σημείο σωματικής και ψυχικής μετάβασης. Τα γυναικεία ενδύματα μπορεί να είναι μια αντανάκλαση αυτής της ευπάθειας, με τα ρούχα να προορίζονται για να τυλίγουν εντελώς την έγκυο, δημιουργώντας ένα οπτικό εμπόδιο μεταξύ του σώματός της και της κοινότητας.