Η γέννηση και εξέλιξη της αεροπορικής στρατηγικής στην Ελλάδα

Στην παρούσα διπλωματική εργασία θα προσεγγίσουμε τη διαμόρφωση της αεροπορικής στρατηγικής στην Ελλάδα εξετάζοντας τις πολεμικές συγκρούσεις στις οποίες χρησιμοποιήθηκε το αεροπλάνο και από δημοσιεύματα εξειδικευμένου προσωπικού που ασχολήθηκε με την αεροπορία από το στάδιο της γέννησής της (εποχή αεροστάτων) έως και τις ζυμώσεις που προκάλεσε η ενοποίησή της (1930). Αρχικά, θα επικεντρωθούμε σε δύο κυρίως έργα που δημοσιεύθηκαν στην αρχή του 20ου αιώνα. Το πρώτο αφορά μια εξαιρετική μελέτη που συνέγραψε ένας Έλληνας αξιωματικός του Πεζικού, ο Πρωτεσίλαος Θαιράκη, ο οποίος κατανόησε τη δυνητική εξέλιξη του νέου τεχνολογικού επιτεύγματος και διατύπωσε θέσεις που μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ήταν πρωτοποριακές την περίοδο εκείνη σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι η πρώτη φορά που το έργο του έρχεται στο φως από την παρούσα εργασία και αναδεικνύεται η σημασία του για το ξεκίνημα της αεροπορικής στρατηγικής σκέψης στην Ελλάδα. Η άλλη μελέτη αφορά ένα Έλληνα νομικό, τον Αλφρέδο Αθανασούλια, που στις αρχές του 20ου αιώνα διερεύνησε τη μελλοντική χρήση των αερόπλοιων για στρατιωτικούς σκοπούς, τις τεχνολογικές εξελίξεις στο πεδίο αυτό, αλλά και τις νομικές τους προεκτάσεις σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Στο συνέχεια θα εξετάσουμε επιγραμματικά τον προβληματισμό που προκάλεσε η εμφάνιση του αεροπλάνου στην Ελλάδα και θα εστιάσουμε στην πολεμική του χρήση από τη χώρα μας κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Έπειτα, θα μελετήσουμε τη διαμόρφωση του δόγματος της Αεροπορίας κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο Μέτωπο της Μακεδονίας και του Βορείου Αιγαίου. Η δημιουργία Ελληνικών Πολεμικών Μοιρών κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων καταδεικνύει τη μεγάλη πρόοδο που συντελέσθηκε από την Ελληνική Αεροπορία σε επιχειρησιακό επίπεδο. Έπειτα, θα μεταφερθούμε στη Μικρά Ασία, όπου θα δούμε την Πολεμική Αεροπορία, να προσπαθεί να επιτελέσει ένα τεράστιο έργο, με πεπαλαιωμένα και πολυμεταχειρισμένα μέσα, σε ένα τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής θέατρο επιχειρήσεων. Η έλλειψη κατανόησης του δυνητικού ρόλου της Αεροπορίας από το Γενικό Επιτελείο είχε ως αποτέλεσμα την περιορισμένη αξιοποίησή της, σε ρόλο καθαρά υποστηρικτικό του Στρατού. Η έλλειψη αεροπορικού υλικού και μέσων κυρίως από το 1921 και μετά λόγω προμήθειας ακατάλληλων αεροπλάνων και ανταλλακτικών, περιόρισαν σε μεγάλο βαθμό την ασφάλεια των πτήσεων και το ποσοστό των ετοιμοπόλεμων αεροσκαφών με ανάλογες επιπτώσεις στη διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Τέλος, κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, θα εξετάσουμε τη σταδιακή ανασυγκρότηση της Αεροπορίας μέχρι και την ενοποίησή της και τις ποικίλες αντιδράσεις από αυτό το εγχείρημα. Στη συνέχεια, την επίδραση των παγκοσμίως γνωστών θεωριών, κυρίως του Douhet στη διαμόρφωση της ελληνικής αεροπορικής στρατηγικής σκέψης την περίοδο του Μεσοπολέμου, όπως αυτές κυρίως εκδηλώθηκαν μετά την ενοποίηση της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας (1930). Για το σκοπό αυτό ενδεικτικά θα παρουσιάσουμε το πόνημα του πρώτου Έλληνα στρατιωτικού αεροπόρου Δημητρίου Καμπέρου που ήταν υπέρμαχος της θεωρίας αυτής και σε αντιδιαστολή θα παραθέσουμε τα επιχειρήματα από την πραγματεία του τότε αντισυνταγματάρχη Παναγιώτη Γαζή που διετέλεσε αργότερα και Αρχηγός της Αεροπορίας. Ο τελευταίος, αντίθετα, αμφισβητούσε αρκετές πτυχές του δόγματος του Ιταλού στρατηγού. Έτσι, θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε μια πιο σφαιρική άποψη για τις περιρρέουσες αντιλήψεις περί στρατηγικής αξιοποίησης της Αεροπορίας. Τα δύο αυτά δημοσιεύματα, μέχρι και σήμερα ήταν άγνωστα στη βιβλιογραφία. Από τις θέσεις των Douhet και Mitchell επηρεάστηκαν ιδιαίτερα ο Αλέξανδρος Ζάννας και ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η ενοποίηση της Ελληνικής Αεροπορίας ως αποτέλεσμα της πρακτικής εφαρμογής των ανωτέρω θεωριών περί ανεξάρτητης αεροπορίας, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι δύο πολιτικοί άνδρες είχαν επιδιώξει, χωρίς επιτυχία, την ενοποίηση της Ελληνικής Αεροπορίας από το 1917, λίγους μήνες πριν η Royal Air Force (RAF) γίνει ανεξάρτητη (1 Απριλίου 1918). Για πρώτη φορά παρουσιάζεται στην εργασία αυτή, η θέση του τότε πρωθυπουργού Παναγή Τσαλδάρη και αναδημοσιεύονται οι θέσεις του Ελευθερίου Βενιζέλου γύρω από τη σκοπιμότητα ενοποίησης της Αεροπορίας. Η αντιπαλότητα αυτή έφερε στο φως σκάνδαλα και ζητήματα κακοδιαχείρισης από στελέχη της Αεροπορίας, κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας και του Μεσοπολέμου. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονιστεί ότι η τότε δημοσιοποίηση των σκανδάλων προκάλεσε σχεδόν την αποσύνθεση του νεοσύστατου Όπλου και ως εκ τούτου την αδυναμία ουσιαστικής αξιοποίησης της Αεροπορίας σε στρατηγικό αλλά και τακτικό επίπεδο. Τα ανωτέρω παρουσιάζονται επίσης για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία και καταδεικνύουν την ιδιαίτερη επίδραση που είχαν στο ετοιμοπόλεμο της Αεροπορίας κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, γι’ αυτό και γίνεται εκτενής αναφορά σ’ αυτά.