Πόλεμος και στρατιωτική ηγεσία στο κοράνι και την ευρύτερη παράδοση της ισλαμικής θρησκείας

Η θρησκεία αποτελεί αναμφισβήτητα, σε όλο τον κόσμο, τη βασική συνιστώσα της πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής εξέλιξης τόσο των κρατών όσο και των κοινωνικών ομάδων. Ο ρόλος της κάθε θρησκείας είναι καθοριστικός πάνω στην ύπαρξη, με την ευρύτερη έννοια, της κάθε κοινωνικής ομάδας. Οι αλληλοεπιδράσεις είναι εμφανείς τόσο στη θρησκεία όσο και στην κοινωνία, σε σημείο που πολλές φορές είναι αδύνατο να εντοπιστούν τα πρωτογενή αίτια και οι αρχικές καταβολές των διαφόρων θρησκευτικών και κοινωνικών επιρροών. Ιδιαίτερα στα ισλαμικά κράτη, η κοινωνία αναγνωρίζει την Ισλαμική θρησκεία αφενός ως ένα θρησκευτικό δόγμα και αφετέρου ως πολιτική φιλοσοφία, πολιτική ιδεολογία και νομικό σύστημα. Η διερεύνηση της σημασίας του πολέμου για το Ισλάμ υπό το πρίσμα των τριών βασικών του διαστάσεων (θρησκευτική, πολιτική, ιδεολογική) μπορεί να μας βοηθήσει να εξαχθούν συμπεράσματα για το ρόλο του στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον και τις διεθνείς σχέσεις. Στο Ισλάμ απουσιάζει η έννοια του ανταγωνισμού μεταξύ πολιτικής και θρησκευτικής εξουσίας, καθώς τις δύο αυτές αρχές ενσαρκώνει, κατά το πρότυπο του Προφήτη το ίδιο πρόσωπο, ο χαλίφης, και το κράτος του οποίου προΐσταται ονομάζεται χαλιφάτο. Για τους μουσουλμάνους, ο χαλίφης είναι ο μόνος νόμιμος μονάρχης και άρχει του ενιαίου κράτους των πιστών του Ισλάμ. Για να γίνει κάποιος χαλίφης πρέπει να είναι βέβαια μουσουλμάνος, να είναι Άραβας και να κατάγεται από τη φυλή του Προφήτη, δηλαδή από τους Κοραϊσίτες. Η έννοια του Ιερού Πολέμου κατά των απίστων «τζιχάντ» είναι η απόλυτη πίστη στην ιερή αποστολή, όπως και η βεβαιότητα πως οι εχθροί του Θεού είναι αμετάπειστοι: «μάχεστε στον δρόμο του Θεού εναντίον εκείνων που σας πολεμούν σκοτώστε τους παντού, και όταν τους συναντήσετε διώξτε τους από τους τόπους απ’ τους οποίους σας είχαν διώξει». Ορισμένα σημεία του Κορανίου, μαρτυρούν μία σκληρότητα καθ’ όσον ο Θεός επιθυμεί να εκφράσει την Αλήθεια με τους λόγους: «εξοντώστε τους απίστους μέχρι τον τελευταίο». Οι παροτρύνσεις του Κορανίου για δυναμική, μαχητική αντιμετώπιση των «απίστων» είναι πολλές και άμεσες. Δεν πρέπει να συγχέουμε τη θρησκεία του Ισλάμ και τις ιδεολογίες που το διεκδικούν, διότι το Ισλάμ είναι διαχρονικό, διακοινωνικό και διαπολιτισμικό, ενώ οι ιδεολογίες αποτελούν συνάρτηση των πολιτικών, πολιτισμικών και ανθρωπολογικών συνθηκών των διαφόρων κοινωνικών σχηματισμών και των ευρύτερων βλέψεων των ηγετών τους. Το Ισλάμ αποτελεί θρησκεία που στη βάση της είναι μία και μοναδική, τα ισλάμ είναι ιδεολογίες. Όλοι οι Μουσουλμάνοι παραδέχονται πως οι πρώιμες κατακτήσεις του Μωάμεθ δεν ήταν γαλήνιες, και ότι οι νόμοι του πολέμου που μεταβιβάστηκαν στο Κοράνι και στις αφηγήσεις της κυριαρχίας του Προφήτη προσαρμόστηκαν ώστε να ταιριάζουν σε μια πολυτάραχη και βίαιη εποχή. Το Ισλάμ βρήκε την τέλεια έκφρασή του στην κοινωνική δομή και πολιτική οργάνωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η συνύπαρξη αυτών των δύο λειτουργιών και αξιωμάτων στο ίδιο πρόσωπο, τον ανώτατο πολιτικό και στρατιωτικό ηγέτη του κράτους (σουλτάνο) και από τον 16ο αι. και αρχηγό της umma, χαλίφη, συμβόλιζε το ισλαμικό ιδεώδες της πολιτικής κοινότητας που βασίζεται στη νομιμότητα και στην αρμονία των θρησκευτικών αρχών.