Ευθύνη από την επιταγή

Σε αυτήν την εργασία, παρουσιάζουμε τα διάφορα είδη της ευθύνης εξ επιταγής, χωρίς να περιοριζόμαστε αυστηρά στην αξιογραφική ευθύνη , που απορρέει από την επιταγή, περιλαμβάνοντας στην έρευνα μας την συμβατική και αδικοπρακτική ευθύνη του Πληρωτή της επιταγής (εξωαξιογραφική ευθύνη) απέναντι στον πελάτη του και στον κομιστή της επιταγής. Μεταβαίνοντας από το γενικότερο στο ειδικότερο, ξεκινούμε από τα αξιόγραφα, εντοπίζουμε την θέση της επιταγής σε αυτήν την μεγάλη κατηγορία εγγράφων αποδεικτικών χρέους και καταλήγουμε, αφού αναφερθούμε στην ιστορική και νομοθετική εξέλιξη και οικονομική σημασία, στην σύντομη παρουσίαση θεμάτων ,που σχετίζονται με την επιταγή, όπως: το δίκαιο της επιταγής και η σχέση του με το αστικό δίκαιο, ο σύγχρονος και κοινά αποδεκτός ορισμός της επιταγής και η σχέση του με το αστικό δίκαιο, ο σύγχρονος και κοινά αποδεκτός ορισμός της επιταγής, τα είδη αυτής και οι τρόποι μεταβίβασης της, τα επτά ουσιώδη στοιχεία της επιταγής, το πότε θεωρείται ατελής, άκυρη και λευκή μια μεταχρονολογημένη ,ευκολίας και καταπιστευτική επιταγή κ.α. Χωρίς να επεκταθούμε πέραν του δέοντος, παραθέτουμε βασικές πληροφορίες ,σχετικά με τις διακρίσεις της ευθύνης, όπως αυτές προκύπτουν από τα διδάγματα του ενοχικού δικαίου, επισημαίνοντας τις διαφορές μεταξύ αστικής και ποινικής ευθύνης , ούτως ώστε να γίνουν αντιληπτά στον αναγνώστη τα είδη της ευθύνης που απορρέουν από την επιταγή και η έννοια της ευθύνης. Έπειτα, αναλύουμε τις δύο αρχές που καθιερώνονται από το άρθρο 44 Ν. 5960/1933, σχετικά με την ευθύνη που απορρέει από την επιταγή, την αρχή της αλληλέγγυου ή εις Ολόκληρον Ευθύνης και την αρχή της ασκήσεως του αναγωγικού δικαιώματος άρρυθμα. Αφού ολοκληρώσουμε την ανάλυση των εννοιών: επιταγή και ευθύνη , και αφού ,φυσικά, προχωρήσουμε στην σύνθεση των δύο αυτών εννοιών (ευθύνη από την επιταγή), αναφερόμαστε στην φύση της Ευθύνης του Πληρωτή της επιταγής, η οποία είναι εξωαξιογραφική και στην συνέχεια ασχολούμαστε με την συμβατική και αδικοπρακτική ευθύνη της Τράπεζας- Πληρωτή απέναντι στον πελάτη της, στην αδικοπρακτική ευθύνη της απέναντι στον κομιστή και σε τρίτο πρόσωπο και στο ζήτημα της συμβατικής ευθύνης απέναντι στον κομιστή, όπως αυτό προκύπτει από την ΕφΛαρ 32/2014. Συνεχίζουμε την ανάλυση μας με την ευθύνη του εκδότη της επιταγής, την οποία την διακρίνουμε σε ποινική και αστική (δικαιοπρακτική και αδικοπρακτική). Όσον αφορά το έγκλημα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής, α.) αναλύονται τα τέσσερα στοιχεία του εγκλήματος, δηλαδή η έκδοση έγκυρης επιταγής, η εμπρόθεσμη εμφάνιση της επιταγής προς πληρωμή, η μη πληρωμή της, λόγω έλλειψης διαθεσίμων κεφαλαίων κατά την έκδοση ή την πληρωμή της και ο δόλος του δράστη (αρκεί και ενδεχόμενος) που αναφέρεται στην έλλειψη αντικρίσματος, κατά τον χρόνο έκδοσης ή πληρωμής της επιταγής, β.) αναφερόμαστε στις αλλαγές του άρθρου 79, σχετικά με τον δικαιούχο άσκησης της έγκλησης, γ.)με νομολογιακά παραδείγματα, διακρίνουμε διάφορες περιπτώσεις εξάλειψης του αξιοποίνου, δ.) ασχολούμαστε με το ιδιαίτερο ζήτημα της πτώχευσης του εκδότη, κατά την έκδοση ακάλυπτης επιταγής (ιδίως κατά την έκδοση μεταχρονολογημένης επιταγής) , παραθέτοντας διάφορες απόψεις επ’ αυτού του θέματος, ε.)διαπιστώνουμε πως το έγκλημα έκδοσης ακάλυπτης επιταγής δύναται σε μια μόνον περίπτωση να είναι έγκλημα συμμετοχής: όταν η επιταγή έχει εκδοθεί από κοινού από δύο ή περισσότερους εκδότες και φέρει τις υπογραφές και των δύο ή των περισσότερων εκδοτών στ.) και , τέλος, αναζητούμε την ευθύνη του πλαστογράφου της επιταγής, η οποία κατά την κρίση μας είναι αξιογραφική, ποινική και αστική, ενώ παράλληλα, υποστηρίζουμε πως η συμπλήρωση λευκής επιταγής ,για την οποία δεν υπάρχει συγκεκριμένη, έστω και σιωπηρή συμφωνία, αποτελεί πλαστογραφία. Σε επόμενη φάση, ασχολούμαστε με την αστική ευθύνη του εκδότη, αφού πρώτα αναφερθούμε στην σχέση μεταξύ ποινικού και αστικού αδικήματος ( κατ’ αρχήν, όταν στοιχειοθετείται το έγκλημα έκδοσης ακάλυπτης επιταγής στοιχειοθετούνται και οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την αστική ευθύνη από αδικοπραξία του υπογράψαντος ακάλυπτη επιταγή και, δεύτερον, διευκρινίζουμε πως, με βάση την νομολογία, στην περίπτωση της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής, έχουμε συρροή αξιώσεων ( υπό στενή έννοια) ,ενώ κατά την σύγχρονη αντίληψη, συρροή νομίμων βάσεων της αξίωσης, η οποία οδηγεί σε πιο ικανοποιητικές λύσεις, όσον αφορά τα θέματα της παραγραφής και της επίκλησης ή όχι της αιτίας στην αγωγή αδικοπραξίας. Περαιτέρω, στην ανάλυση μας, σχετικά με την αδικοπρακτική ευθύνη του εκδότη της επιταγής, παραθέτουμε τα οκτώ στοιχεία για την θεμελίωση της αγωγής αδικοπραξίας, όπως αυτά προκύπτουν από την ΑΚ 914, την νομολογία και το άρθρο 79 παρ. 1 Ν. 5960/1933 και αναλύουμε όσα εξ αυτών δεν αναλύθηκαν σε προηγούμενα κεφάλαια της εργασίας μας, δηλαδή την αιτία, το παράνομο, την υπαιτιότητα, την ζημία (το ποσόν, τους δικαιούχους και του υπόχρεους σε αποζημίωσης) και την αιτιώδη συνάφεια. Εκτός αυτών, με νομολογιακά παραδείγματα, εντοπίζουμε διάφορους τρόπους ελευθέρωσης και απαλλαγής του εκδότη από την υποχρέωση πληρωμής και περιπτώσεις επιμερισμού της ευθύνης του, και ,τέλος, αναφερόμαστε στην αστική ευθύνη του νομικού προσώπου (ΟΕ,ΕΕ και ΑΕ) και του εκπροσώπου του από την έκδοση ακάλυπτης επιταγής. Έχοντας ολοκληρώσει την ανάλυση της αδικοπρακτικής βάσης της αστικής ευθύνης του εκδότη ακάλυπτης επιταγής, συνεχίζουμε με την δικαιοπρακτική. Πρωτίστως, διακρίνουμε την αναγωγή εν ευρεία εννοία από την αναγωγή εν στενή εννοία και ,δευτερευόντως, διευκρινίζουμε πως η δικαιοπρακτική ευθύνη του εκδότη πηγάζει από το άρθρο 40 Ν. 5960/1933 και συνάμα διακρίνουμε την αναγωγή του άρθρου αυτού από την αναγωγή προς απόδοση, η οποία πηγάζει από τα άρθρα 46 και 44 παρ.2 του Ν.5960/1933. Σχετικά με την αναγωγή προς απόδοση, εκφράζουμε την αντίθεση μας προς τις απόψεις μιας μερίδας της νομολογίας ,που υποστηρίζει πως μόνη η κατοχή της επιταγής δεν αποδεικνύει το δικαίωμα του κομιστή, ο οποίος πλήρωσε εξ αναγωγής. Επίσης, δεν παραλείπουμε να ασχοληθούμε με την αξίωση αδικαιολόγητου πλουτισμού του άρθρου 60 του Ν. 5960/1933, ο χαρακτήρας της οποίας είναι αμφίβολος, αφού κατά την κρατούσα άποψη πρόκειται για ειδική αξίωση επί επιταγής ή αν απλώς η αγωγή του άρθρου αυτού παραπέμπει στο κοινό δίκαιο. Σε επόμενη φάση, εξετάζουμε την ευθύνη του Οπισθογράφου της Επιταγής, η οποία έχει εγγυητικό χαρακτήρα (επικουρική ευθύνη), όπως ακριβώς και στην συναλλαγματική. Αφού δώσουμε τον ορισμό της οπισθογράφησης, αναφερόμαστε σε θέματα όπως: το εγγυητικό αποτέλεσμα της οπισθογράφησης ,οι απαλλακτικές ρήτρες στην επιταγή κ.α. Στην συνέχεια, αναλύουμε κάθε είδος οπισθογράφησης ( οπισθογράφηση λόγω πληρεξουσιότητας, εν λευκώ, μετοπισθογράφηση, αχρονολόγητη οπισθογράφηση και ενεχυρική) και ερευνούμε τα αποτελέσματα, που έκαστη παράγει και την ευθύνη του οπισθογράφου, σε κάθε περίπτωση. Τέλος, ολοκληρώνουμε την εργασία μας, με την ευθύνη του Τριτεγγυητή της Επιταγής, με ένα θέμα πράγματι ελάσσονος σημασίας, αφού η τριτεγγύηση δεν συνηθίζεται στις επιταγές. Η ευθύνη του Τριτεγγυητή, πηγάζει από το άρθρο 27 Ν. 5960/1933, η οποία προσδιορίζεται από τον τρόπο ή το είδος της ευθύνης του υπέρ ου η τριτεγγύηση ή αλλιώς από δύο βασικές αρχές: την αρχή της τυπικής ή εξωτερικής εξάρτησης από την ενοχή του υπέρ ου η τριτεγγύηση και από την αρχή της έναντι της ενοχής αυτής ουσιαστικής ανεξαρτησίας της, σε συνδυασμό με την αρχή της αυτοτέλειας των υπογραφών των προσώπων της επιταγής.