Οι οικονομίες των χωρών του Περσικού Κόλπου ως οικονομίες εισοδημάτων (rentier economies). Προβλήματα και προοπτικές: η περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας

Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως αντικείμενο την επισκόπηση των οικονομιών των χωρών του Περσικού κόλπου ως οικονομίες εισοδημάτων (rentier economies). Οι χώρες αυτές βρέθηκαν προικισμένες με τεράστια αποθέματα πετρελαίου. Έχοντας φτάσει η κατανάλωση του πετρελαίου στην ακμή της, τα κράτη αυτά έχουν διαρθρώσει τις οικονομίες τους με τρόπο τέτοιο ώστε οι πολίτες να απολαμβάνουν πλήθος προνομίων, χωρίς τα κρατικά έσοδα να προέρχονται από τη φορολογία ή από άλλες εισφορές. Το πρόβλημα που τίθεται στο σημείο αυτό είναι το κατά πόσο αυτές οι οικονομίες είναι πλέον βιώσιμες και κατά πόσο μπορούν να διατηρήσουν τη σταθερότητά τους στο μέλλον. Αν ληφθεί υπόψη ότι η παγκόσμια ζήτηση του πετρελαίου αναμένεται να μειωθεί, σε συνδυασμό με τη μακροπρόθεσμη μείωση του κύριου εξαγωγικού προϊόντος τους, θα προκληθεί μεγάλη αποσταθεροποίηση των οικονομιών αυτών. Αυτό έχει γίνει αντιληπτό και οι χώρες αυτές προσπαθούν να πετύχουν την απεξάρτηση των οικονομιών τους από το πετρέλαιο. Μετά τη σύντομη εισαγωγή και την αποσαφήνιση του σκοπού της παρούσας διατριβής και αφού καταγραφούν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις, ακολουθούν στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας ορισμένα θεωρητικά χαρακτηριστικά των οικονομιών εισοδημάτων. Συγκεκριμένα γίνεται μια σύντομη τοποθέτηση και ανάλυση του προβλήματος, στη συνέχεια επισημαίνονται τα κύρια σημεία της θεωρίας των οικονομιών εισοδημάτων και τονίζεται ο συσχετισμός αυτών με τις χώρες του Περσικού Κόλπου. Τέλος, ακολουθεί μια ανάλυση περί του αν τελικά ο ορυκτός πλούτος αποτελεί κατάρα ή ευχή για κάποιο τόπο. Στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας γίνεται ανάλυση των οικονομιών των χωρών αυτών και περιγράφονται τα προβλήματα και οι προοπτικές που διαφαίνονται κατά τη μετάβασή τους στην νέα εποχή. Γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η απεξάρτηση της οικονομίας από το πετρέλαιο και περιγράφονται αναλυτικά οι τρεις κυριότερες. Επιπλέον, εξετάζεται με λεπτομέρεια η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στις οικονομίες και αναλύεται το φαινόμενο του «πράσινου παράδοξου». Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας και περιγράφει τις προσπάθειές της να απαλλαγεί από το πετρέλαιο εφαρμόζοντας το πρόγραμμα «VISION 2030» και παρατίθενται τα κριτήρια αναφοράς και προόδου του προγράμματος. Τέλος ακολουθούν τα εξαχθέντα συμπεράσματα και οι προτάσεις.