Η διαφθορά στην ελληνική Δημόσια Διοίκηση και οι δημόσιες πολιτικές καταπολέμησής της. Μελέτη περίπτωσης: το σκάνδαλο της Siemens

Η ανάπτυξη περιστατικών διαφθοράς στο χώρο της δημόσιας διοίκησης αποτελεί ένα διεθνές φαινόμενο, με εκτεταμένες αρνητικές συνέπειες για το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι των κρατών. Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη δημόσιων πολιτικών για τη πρόληψη και την καταστολή της διαφθοράς κατέχει πλέον κεντρική θέση στην πολιτική ατζέντα όλων των κρατών. Η παρούσα εργασία επιχειρεί αφενός να αποτυπώσει τις βασικές παραμέτρους του εξαιρετικά πολύπλοκου φαινομένου της διαφθοράς, όπως αυτή εκδηλώνεται στο πεδίο της ελληνικής δημόσιας διοίκησης και αφετέρου, να προτείνει ενδεικτικά εργαλεία και μεθόδους διακυβέρνησης που δύνανται να συμβάλουν αποτελεσματικά στη πρόληψη και την καταστολή περιστατικών διαφθοράς στον ελληνικό χώρο. Ειδικότερα, στο Α’ Μέρος γίνεται αναφορά στα βασικά εννοιολογικά στοιχεία της διαφθοράς στην ελληνική, ευρωπαϊκή και διεθνή έννομη τάξη, παραθέτοντας ορισμούς που αποτυπώνονται σε νομοθετικά κείμενα ευρείας αναγνώρισης, στη διάκριση της έννοιας της «διαφθοράς» από τις συχνά ταυτιζόμενες έννοιες «δωροδοκία», «κακοδιοίκηση» και «απάτη», στους παράγοντες που δημιουργούν συνθήκες πρόσφορες για την ανάπτυξη της διαφθοράς στο χώρο της δημόσιας διοίκησης, στους συνηθέστερους τρόπους εκδήλωσης της διαφθοράς, στη σχέση διαφθοράς και νομιμότητας στην ελληνική έννομη τάξη, αλλά και τους βασικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς της διαφθοράς, σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Στο Β’ Μέρος γίνεται αφενός παρουσίαση του καθεστώτος οργάνωσης και λειτουργίας, των αρμοδιοτήτων και των δράσεων της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ως βασικού φορέα διαχείρισης του φαινομένου της διαφθοράς στον ελληνικό δημόσιο χώρο και αφετέρου, αναφέρονται οι βασικές δημόσιες πολιτικές πρόληψης και καταπολέμησης της διαφθοράς, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπλέον γίνεται αναφορά στις συνέπειες της διαφθοράς (οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό κόστος), παραθέτοντας στοιχεία ειδικά για την Ελλάδα από δύο από τους σημαντικότερους διεθνείς δείκτες μέτρησης διαφθοράς, το «Παγκόσμιο Βαρόμετρο» και τον «Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς». Στο Γ’ Μέρος ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση και σχολιασμό της μεγαλύτερης υπόθεσης διαφθοράς για την Ελλάδα από την περίοδο της μεταπολίτευσης, το σκάνδαλο της SIEMENS, το οποίο απασχολεί επί μακρόν την ελληνική ποινική δικαιοσύνη και εν γένει την ελληνική κοινωνία, έχοντας αναδείξει πολλά από τα κακώς κείμενα που ενυπάρχουν στην ελληνική δημόσια διοίκηση, αλλά και την ανάγκη για συστηματικό και ολιστικό έλεγχο της δράσης των φορέων δημόσιας εξουσίας. Για τους σκοπούς της παρούσας εργασίας, πραγματοποιήθηκε ανασκόπηση πρωτογενούς και δευτερογενούς υλικού, το οποίο ανακτήθηκε από βιβλιοθήκες και το Διαδίκτυο. Στο πρωτογενές υλικό περιλαμβάνεται η εθνική, η ενωσιακή και η διεθνής νομοθεσία, εκθέσεις, μελέτες και αποφάσεις εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών και δημόσιων φορέων (όπως ενδ. η Εθνική Αρχή Διαφάνειας), ενώ ως δευτερογενείς πηγές αξιοποιήθηκαν επιστημονικά εγχειρίδια και υλικό που ανακτήθηκε από αξιόπιστους διαδικτυακούς τόπους.