Η σύνθεση της ατομικής (ψυχολογικής) και περιβαλλοντικής προσέγγισης στο πέρασμα στην εγκληματική πράξη: η περίπτωση των εγκλημάτων βίας

Το παρόν πόνημα επιχειρεί την παράλληλη διερεύνηση των ατομικών και κοινωνιοχωρικών παραγόντων που δρουν κατά το πέρασμα στην εγκληματική πράξη, υπό το πρίσμα μιας δυναμικής θεώρησης, με σκοπό τη δημιουργία ενός πλαισίου που να συνθέτει τις δύο προσεγγίσεις. Στη βάση αυτή εφαρμόζεται μια ποιοτική μεθοδολογία, ενώ ως παράδειγμα μελέτης χρησιμοποιούνται τα εγκλήματα βίας κατά των προσώπων και ειδικότερα οι περιπτώσεις της ανθρωποκτονίας, της ληστείας και του βιασμού. Ως ερευνητικό υλικό επιλέχθηκαν γραπτά τεκμήρια που αφορούσαν σε τριάντα «Πρακτικά και Αποφάσεις» του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Αθηνών, τα οποία αντλήθηκαν κατόπιν έγκρισης σχετικού αιτήματος που υποβλήθηκε στο αρμόδιο Εφετείο για τη διεξαγωγή έρευνας. Ως προς τα κριτήρια, στη βάση των οποίων έγινε η επιλογή του ερευνητικού υλικού, τα τριάντα υπό μελέτη τεκμήρια περιλάμβαναν μια ποικιλία περιπτώσεων, αναφορικά με τα χαρακτηριστικά των δραστών και των εγκληματικών συμβάντων, καθώς και τους συνδυασμούς των υπό εξέταση αδικημάτων. Η ανάλυση του ερευνητικού υλικού πραγματοποιήθηκε σε έξι στάδια σύμφωνα με τη μεθοδολογία της θεματικής ανάλυσης. Ως είθισται στην περίπτωση της ποιοτικής έρευνας, τα ερευνητικά ερωτήματα διαμορφώθηκαν, κατά τη διαδικασία της θεματικής ανάλυσης. Κάτω από αυτή τη σκοπιά, η ατομική προσέγγιση συγκεκριμενοποιήθηκε μέσα από την ανασύσταση του υποκειμενικού βιώματος του δράστη και την ανάδειξη των συγκυριών της ζωή του, ενώ η περιβαλλοντική μέσα από τη διερεύνηση του κοινωνικού περιβάλλοντος του δράστη και των στοιχείων που συναποτελούν το εγκληματικό συμβάν. Από τη διαδικασία της θεματικής ανάλυσης και τον θεωρητικό σχολιασμό των πορισμάτων προέκυψε ένα σχήμα που εμπεριέχει μια ποικιλία ψυχολογικών, πολιτισμικών, περιβαλλοντικών καθώς και συγκυριακών παραγόντων, που προσεγγίζονται μέσα από τις προτάσεις θεωριών, οι οποίες αναπτύσσονται στο πλαίσιο διαφορετικών γνωστικών αντικειμένων και επιπέδων εξήγησης. Ειδικότερα, το εξαχθέν σχήμα, αποτελεί μια απόπειρα διασύνδεσης θεωρητικών προτάσεων από τη θεωρία της έντασης, τις πολιτισμικές προσεγγίσεις και ειδικότερα αναφορικά με τον ρόλο των οικολογικά διαμορφωμένων νορμών, τη θεωρία των τεχνικών εξουδετέρωσης, τα μοντέλα διπλής επεξεργασίας πληροφοριών, την υπόθεση ματαίωσης-επιθετικότητας, τη θεωρία της ορθολογικής επιλογής, τη θεωρία των καθημερινών δραστηριοτήτων, τη θεωρία των εγκληματικών μοτίβων, καθώς και τη θεωρία της συλλογικής αποτελεσματικότητας. Το προτεινόμενο σχήμα, αποτελεί μια βάση για τη δημιουργία ενός πλαισίου κατανόησης του φαινομένου των εγκλημάτων βίας κατά των προσώπων, μέσα από μια δυναμική προοπτική. Ειδικότερα, υπογραμμίζεται η χρήση του όρου «σχήμα», καθώς το πλαίσιο που προτείνεται από την παρούσα διατριβή, αποτελεί μια πρόταση αξιοποίησης των προτάσεων των εν λόγω θεωριών, στη βάση των ερευνητικών πορισμάτων, χωρίς ωστόσο να προχωρά στη συνένωση των θεωρητικών προτάσεων σε ένα ολοκληρωμένο εξηγητικό πλαίσιο.