Στεγαστικές υπηρεσίες για ουσιοεξαρτημένα άτομα: Μία εμπειρική μελέτη αποτύπωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών στο κέντρο της Αθήνας

Το αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής μελέτης, αποτελεί η διερεύνηση των κοινωνικών πολιτικών, όπως εφαρμόζονται σε δομές του κέντρου της Αθήνας, που σκοπό έχουν στη κάλυψη της θεμελιώδους κοινωνικής ανάγκης για ασφαλή κατοικία, εξειδικεύοντας στις ανάγκες και απαιτήσεις ενός ιδιαίτερα στιγματισμένου και κοινωνικά αποκλεισμένου πληθυσμού, αυτού των ενεργών χρηστών ψυχοτρόπων ουσιών. Το κίνητρο για τη συγκεκριμένη έρευνα προκύπτει μέσα από την επαγγελματική εμπειρία της ερευνήτριας και την οκταετή προσωπική εμπλοκή της με τον πληθυσμό των χρηστών αστέγων στη περιοχή του Δήμου Αθηναίων. Αυτό που αρχικά παρατηρείται, μέσω της συγκεκριμένης εμπειρίας, είναι η αύξηση του πληθυσμού των ενεργών χρηστών αστέγων, ενώ ταυτόχρονα η εξαθλίωσή τους είναι έντονη. Απαραίτητη κρίνεται η εφαρμογή συγκεκριμένων, αποτελεσματικών πολιτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων, στον συγκεκριμένο πληθυσμό (Vangeest and Johnson, 2002; Zerger, 2002). Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την Neale (2001), το πρόβλημα της εξάρτησης και της έλλειψης στέγης προκαλεί ιδιαίτερες ανησυχίες, διότι εκτός της έλλειψης ποιοτικών στοιχείων για τον διπλό κίνδυνο που βιώνουν τα συγκεκριμένα άτομα, οι στρατηγικές διαχείρισης παραμένουν αβέβαιες. Η συγκεκριμένη μελέτη άπτεται της ποιοτικής μεθοδολογίας όπου πραγματοποιήθηκαν 10 μη δομημένες συνεντεύξεις σε επαγγελματίες διαφόρων ειδικοτήτων (ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, νοσηλευτές, κοινωνιολόγοι, ειδικοί Θεραπευτές) και βαθμίδων (απλοί εργαζόμενοι, υπεύθυνοι μονάδων και υπεύθυνοι προγραμμάτων) (10 επαγγελματίες από το ΚΕΘΕΑ και 10 από τον ΟΚΑΝΑ). Η κεντρική ουσία της εν λόγω έρευνας εκφράζεται μέσα από τα ερευνητικά της ερωτήματα, και όχι τόσο μέσω μιας υπόθεσης με την επακόλουθη επαλήθευσή της ή μη. Αυτά τα ερευνητικά ερωτήματα αφορούν τα μέτρα πρόληψης της απώλειας στέγης ενός εξαρτημένου ατόμου, προστασίας του και κοινωνικής επανένταξης. Επιπλέον, διερευνώνται και οι αντίστοιχες αρχές των επαγγελματιών που εφαρμόζουν κατά την εφαρμογή του επαγγέλματός τους, καθώς και το ενδεχόμενο δυσκολίας προσβασιμότητας των εξαρτημένων σε δομές αρμόδιες για την υποστήριξή τους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης, συμπεραίνεται πως υπάρχουν πολλές και έντονες ελλείψεις στα μέτρα πρόληψης και ένταξης ενός εξαρτημένου ατόμου από τον άμεσο στεγαστικό αποκλεισμό που βιώνει. Κάποιες προσπάθειες, και μόλις πρόσφατα (2 χρόνια) έχουν γίνει στο κομμάτι της άμεσης προστασίας της έλλειψης στέγης με την ανάπτυξη και λειτουργία του Ξενώνα και του Υπνωτηρίου. Επιπλέον, διαπιστώνεται και μια αστάθεια στις παρεχόμενες υπηρεσίες, κάτι που εξαρτάται από την επίδραση που έχουν διάφορες ομάδες συμφερόντων στην ανάπτυξη της εκάστοτε πολιτικής, μέσα από τη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων εξουσίας τους, κάτι ιδιαίτερα ρευστό. Τέλος, φαίνεται πως ακόμα και αν η οικογένεια αδυνατεί πλέον να υποστηρίξει τα μέλη της, όπου πολλές φορές τα ωθεί και στην έλλειψη στέγης, οι επαγγελματίες συνεχίζουν να απευθύνονται σε αυτήν για να καλύψουν αυτά τα κενά, σαφώς με αποτυχία. Άλλωστε, είναι μια πρακτική καλά εδραιωμένη στο τρόπο παρέμβασης της πολιτείας αφού είναι, το κύριο χαρακτηριστικό του υπολειμματικού μοντέλου κοινωνικής προστασίας στο οποίο υπάγεται η Ελλάδα.