Οι καθεστωτικές αλλαγές στις χώρες της Μέσης Ανατολής και οι επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Στη σύγχρονη εποχή ο ενεργειακός τομέας διαδραματίζει σημαντικότατο ρόλο στην παγκόσμια οικονομία, καθόσον επηρεάζει σε πολύ μεγάλο βαθμό την πλειονότητα των τομέων της ανθρώπινης δραστηριότητας, ιδιαίτερα στον αναπτυγμένο κόσμο. Βασική προϋπόθεση για τη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη κάθε χώρας αποτελεί η επίτευξη της ενεργειακής ασφάλειας. Η εξασφάλιση της συνεχούς ροής της ενέργειας, στην ποσότητα και στον χρόνο που απαιτείται και σε ικανοποιητικές τιμές, χωρίς την ύπαρξη και την επενέργεια άλλων αποσταθεροποιητικών παραγόντων, αποτελεί την βάση για την ανάπτυξη και την ευημερία ενός κράτους. Η ενέργεια, μέσω της σημαντικής επίδρασης που ασκεί στην οικονομία – κρατική και παγκόσμια – επηρεάζει σε πολύ μεγάλο βαθμό την ασκούμενη από τα κράτη εξωτερική πολιτική. Αν λάβουμε υπόψη τον μεγάλο βαθμό εξάρτησης των αναπτυγμένων οικονομιών, όπως για παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από την ενέργεια, εύκολα γίνεται αντιληπτή η μεγάλη γεωπολιτική σημασία των χωρών της ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Στην περιοχή αυτή του πλανήτη ευρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των αποδεδειγμένων αποθεμάτων υδρογονανθράκων και επιπλέον αποτελεί τον μεγαλύτερο προμηθευτή ενέργειας για τα αναπτυγμένα κράτη. Κατά συνέπεια, στη σύγχρονη εποχή αυτός που ελέγχει την παραγωγή και την ροή των υδρογονανθράκων από τα κράτη παραγωγούς προς τα κράτη καταναλωτές, ελέγχει την παγκόσμια οικονομία. Αυτός άλλωστε είναι και ο πραγματικός λόγος της διακήρυξης του δόγματος Κάρτερ το 1980, σύμφωνα με το οποίο οποιαδήποτε προσπάθεια, από οποιαδήποτε δύναμη να ελέγξει το χώρο του Περσικού Κόλπου θεωρείται ως επίθεση κατά των ζωτικών συμφερόντων των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Μέσα στο περιβάλλον της κρίσης της παγκόσμιας οικονομίας, η οποία ξεκίνησε το 2008, προέκυψε και ένα άλλο σημαντικότατο γεγονός το οποίο επιβάρυνε τα συνέπειες της κρίσης αυτής και έκανε πιο δυσχερή για τα κράτη την αντιμετώπιση και υπέρβασή της. Το σημαντικότατο γεγονός ήταν αυτό που μερικοί αργότερα – καλώς ή κακώς – ονόμασαν “Αραβική Άνοιξη” και αφορά σε ένα τεράστιο και ορμητικό κύμα κοινωνικών εκρήξεων και εξεγέρσεων πληθυσμών ορισμένων αραβικών χωρών, που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2010 από την Τυνησία και εξαπλώθηκε και σε άλλες αραβικές χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Οι προσπάθειες των λαών που εξεγέρθηκαν για την εγκαθίδρυση δημοκρατικών καθεστώτων σε χώρες οι οποίες επί σειρά ετών κυβερνούνταν από απολυταρχικά καθεστώτα, συνεχίζονται μέχρι και σήμερα. Έτσι η περιοχή ευρίσκεται σε μια φάση μετάβασης προς τον εκδημοκρατισμό, μια κατάσταση ιδιαίτερα ρευστή, όπου επικρατεί η αβεβαιότητα για την τελική έκβαση των προσπαθειών. Αυτή η ρευστή και αβέβαιη κατάσταση επιδεινώνεται ακόμα περισσότερο από την κρίση των σχέσεων των δυτικών χωρών με το Ιράν, λόγω των πυρηνικών φιλοδοξιών του και ιδιαίτερα την εμφανή εχθρότητα μεταξύ της χώρας αυτής και των Ηνωμένων Πολιτειών που ενέχει τον κίνδυνο ακόμη και της πολεμικής αναμέτρησης μεταξύ των χωρών αυτών. Αυτό το ρευστό και εκρηκτικό σκηνικό στις χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής δημιουργεί προβλήματα για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας μας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η υφιστάμενη αστάθεια στην παραγωγή έχει επιπτώσεις στις τιμές τόσο του πετρελαίου όσο και του φυσικού αερίου. Επειδή οι τιμές των υδρογονανθράκων εξαρτώνται από την υπάρχουσα και την αναμενόμενη ζήτηση των προϊόντων αυτών, οι πολιτικές αναταραχές στις χώρες αυτές, οι οποίες έχουν τεράστιο μερίδιο στην παγκόσμια αγορά υδρογονανθράκων, αναμφισβήτητα οδηγεί τις τιμές όλο και πιο ψηλά. Η άμεση εξάρτηση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας μας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις εξελίξεις στην υπόψη περιοχή γίνεται εύκολα αντιληπτή αν ληφθεί υπόψη ότι κατά το έτος 2010 το 14% των εισαγωγών πετρελαίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέρχονταν από τη Λιβύη και την Αλγερία, ενώ το 17% των εισαγωγών φυσικού αερίου γίνεται από την Αλγερία, Αίγυπτο και Λιβύη. Επιπρόσθετα, η χώρα μας μέχρι τα μέσα του 2012 ήταν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη ενεργειακά από το Ιράν, από το οποίο κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της σε πετρέλαιο.