Το φαινόμενο της μετανάστευσης ως πρόβλημα εθνικής ασφάλειας: η ελληνική γεωστρατηγική αντιμετώπιση του θέματος τώρα και στο μέλλον

Η μετανάστευση αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο διαφοροποιείται στην πορεία των χρόνων, διαμορφώνοντας παράλληλα την άποψη και στάση του πληθυσμού απέναντι στους μετανάστες. Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα μετά και την πρόσφατη οικονομική κρίση, αλλά και την ανάδυση νέων εθνικών, θρησκευτικών και πολιτισμικών συγκρούσεων ανά τον κόσμο, το φαινόμενο της μετανάστευσης έχει λάβει διεθνικό χαρακτήρα και αναδεικνύεται σε μια εξελισσόμενη πραγματικότητα με πολλαπλές γεωστρατηγικές και γεωοικονομικές επιπτώσεις. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να παρουσιαστεί το φαινόμενο της μετανάστευσης σκιαγραφώντας τις αιτίες και τους παράγοντες που οδηγούν στην ραγδαία εξέλιξη του, καθώς και τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις του. Ακολούθως θα επιχειρηθεί η προσέγγιση του φαινομένου ως πρόβλημα εθνικής ασφάλειας και θα καταγραφεί η υφιστάμενη γεωστρατηγική αντιμετώπισή του. Απώτερος σκοπός είναι να εξαχθούν συμπεράσματα και να προταθούν ενέργειες που θα συμβάλουν στην καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση των προκλήσεων - απειλών που αναδύονται λόγω του μεταναστευτικού σε όλα τα πεδία. Στο πρώτο κεφάλαιο, αναφέρονται ορισμοί για την καλύτερη κατανόηση των εννοιών, καθώς και οι κατηγορίες και τα αίτια της μετανάστευσης. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η εξέλιξη του φαινομένου στην Ε.Ε. και την Ελλάδα, καθώς και το νομικό καθεστώς που το πλαισιώνει. Στο δεύτερο κεφάλαιο της εργασίας καταγράφονται οι επιπτώσεις του φαινόμενου της μετανάστευσης στην κοινωνία, την οικονομία και τη δημόσια υγεία. Οι μεγάλες μεταναστευτικές ροές αναπόφευκτα επιφέρουν ορισμένες δυσμενείς συνέπειες στις χώρες υποδοχής, που έχουν αποδέκτη κυρίως την κοινωνία. Η επίδραση της μετανάστευσης στην οικονομία έχει διαφορετικές πτυχές, όπως η επιβάρυνση των κρατικών δαπανών, η φοροδιαφυγή και η ανάπτυξη της παραοικονομίας. Ωστόσο, στον τομέα της αγοράς εργασίας αναπτύσσονται αλληλοσυγκρουόμενες επιπτώσεις. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται το φαινόμενο της μετανάστευσης ως πρόβλημα εθνικής ασφάλειας, μέσα από επιπτώσεις στην εγκληματικότητα, το οργανωμένο έγκλημα, την τρομοκρατία, αλλά και ως ασύμμετρη απειλή. Διάφορες πτυχές του οργανωμένου εγκλήματος παρουσιάζουν αύξηση λόγω των μεγάλων μεταναστευτικών ροών, ενώ τρομοκρατικές οργανώσεις χρησιμοποιούν τα κύματα μεταναστών και προσφύγων για να μετακινηθούν στις χώρες που θα θελήσουν να δραστηριοποιηθούν. Οι αυξητικές τάσεις του ποσοστού των μεταναστών σε σχέση με το γηγενή πληθυσμό προσδίδει επικίνδυνες δια-στάσεις στο φαινόμενο και το μετατρέπει σε στρατηγική ασύμμετρη απειλή με κινδύνους με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο. Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύεται η γεωστρατηγική αντιμετώπιση του φαινομένου μέσα από τρεις κύριους πυλώνες: α. Την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων για αποτροπή της παράνομης μετανάστευσης. β. Την πολιτική ένταξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης των μεταναστών, σε συνδυασμό με το δημογραφικό πρόβλημα και την υπογεννητικότητα. γ. Την οικοδόμηση μια αποτελεσματικότερης κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής. Η εργασία συμπερασματικά καταλήγει πως η επιλεκτική και αυστηρά ελεγχόμενη μετανάστευση είναι επωφελής για την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Η αθρόα εισροή μεταναστών γιγαντώνει τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες αλλά και τις δυνητικές απειλές μετατρέποντάς τη σε πρόβλημα εθνικής ασφάλειας. Είναι προφανές ότι αν δεν υπάρχει μια μακροπρόθεσμη προσέγγιση του θέματος με ταυτόχρονη προσπάθεια να αντιμετωπισθούν οι γενεσιουργές αιτίες, ελλοχεύει ο κίνδυνος οι όποιες αποφάσεις και πρωτοβουλίες αναλαμβάνονται να φαίνονται αναχρονιστικές και αναποτελεσματικές, λόγω τις αναπόφευκτης επιδείνωσης της κατάστασης. Κλείνοντας, προτείνεται η λήψη αποφάσεων και πρωτοβουλιών για τη γεωστρατηγική αντιμετώπιση του μεταναστευτικού φαινομένου τόσο στο πλαίσιο του εθνικού σχεδιασμού, όσο και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα προτεινόμενα μέτρα βασίζονται στους τρεις κύριους πυλώνες που αναπτύχθηκαν και συγκεκριμένα στη διαχείριση των συνόρων για αποτροπή, στην ένταξη και κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών και τέλος στη βελτίωση της κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.