Προσυμβατικός έλεγχος και αξιώσεις αποζημίωσης κατά το προσυμβατικό στάδιο κατάρτισης δημόσιας σύμβασης

Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας θα αποτελέσει ο έλεγχος νομιμότητας των συμβάσεων μεγάλης οικονομικής αξίας καθώς και οι αξιώσεις αποζημίωσης που εγείρονται κατά το προσυμβατικό στάδιο κατάρτισης της δημόσιας σύμβασης. Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εκφάνσεις της δράσης της Δημόσιας Διοίκησης με άμεσο αντίκτυπο στην εθνική οικονομία. Η δράση των οργάνων της Διοίκησης δεν τελεί σε καμία περίπτωση άνευ περιορισμών, άνευ δηλαδή τήρησης της αρχής της νομιμότητας. Οι εκ των οργάνων της Διοίκησης εκδιδόμενες πράξεις – στην προκειμένη περίπτωση η σύναψη δημοσίων συμβάσεων- ελέγχονται απαρέγκλιτα ως προς το νομοθετικό τους έρεισμα. Ο προληπτικός έλεγχος νομιμότητας των δημοσίων συμβάσεων μεγάλης οικονομικής αξίας αποσκοπεί στην εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων ως προς το αν η Διοίκηση έχει δράσει εντός των πλαισίων της αρχής της νομιμότητας, προάγοντας έτσι ένα σύστημα διαφάνειας. Το τελευταίο αποτελεί και το ζητούμενο προκειμένου να εξασφαλιστεί ο ελεύθερος και υγιής ανταγωνισμός και να καταπολεμηθούν τα όποια φαινόμενα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης του δημόσιου χρήματος. Το ρόλο του θεσμοφύλακα της φανερής δράσης της Διοίκησης και του θεσμικού εξωτερικού αντίβαρου έχει αναλάβει το Ελεγκτικό Συνέδριο. Πριν, λοιπόν, από την υπογραφή τους οι δημόσιες συμβάσεις πρέπει εκ του νόμου να ελεγχθούν από το Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο της χώρας μας, το Ελεγκτικό Συνέδριο. Η νομοθετική και συνταγματική κατοχύρωση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η φύση και το εύρος του διενεργούμενου ελέγχου καθώς και οι συνέπειες της μη τήρησης του προληπτικού ελέγχου νομιμότητας θα αναλυθούν, μεταξύ άλλων, στο πρώτο μέρος της παρούσας εργασίας. Εξίσου στο προσυμβατικό στάδιο, η Αρχή Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ) διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην τήρηση της αρχής της νομιμότητας αλλά και της αρχής της σκοπιμότητας της διοικητικής δράσης κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης μιας δημόσιας σύμβασης. Μετά την θέσπιση του Ν. 4412/2016 το νομοθετικό πλαίσιο των προδικαστικών προσφυγών άλλαξε άρδην, μέσω της σύστασης ενός λειτουργικώς και οικονομικώς ανεξάρτητου οργάνου, της ΑΕΠΠ. Μέσω του νέου μοντέλου έννομης προστασίας κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης της δημόσιας σύμβασης φρονείται ότι θα ξεπεραστούν οι όποιες αστοχίες του προηγούμενου καθεστώτος. Πράγματι, ο έλεγχος τυχόν παράβασης της Ευρωπαϊκής ή της εσωτερικής νομοθεσίας δεν δύναται να είναι αποτελεσματικός και αμερόληπτος όταν επιλαμβάνεται του ελέγχου το ίδιο όργανο που εξέδωσε την εκτελεστή πράξη, ήτοι η αναθέτουσα αρχή. Ο αιτών έννομης προστασίας, έχοντας παράλληλα έννομο προς τούτο συμφέρον, απολαμβάνει μέσω του νέου συστήματος πληρέστερη και αποτελεσματικότερη δικαστική προστασία, απευθυνόμενος για τη ζημία που υπέστη ή ενδέχεται να υποστεί, σε ένα όργανο που φέρει τα εχέγγυα μιας αντικειμενικής κρίσης, την ΑΕΠΠ. Η τελευταία θα συμβάλλει ουσιωδώς στο να αχθούν οι υποθέσεις "επαρκώς εκκαθαρισμένες" ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων, λειτουργώντας ως "φίλτρο". Προσβαλλόμενη πλέον στα διοικητικά δικαστήρια θα είναι η πράξη της ΑΕΠΠ που εκδίδεται επί της προδικαστικής προσφυγής ή η σιωπηρή απόρριψη αυτής, δεδομένου ότι η άσκηση της τελευταίας αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση των ενδίκων βοηθημάτων ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων. Τα ως άνω ζητήματα της ΑΕΠΠ θα τύχουν εξέτασης στο δεύτερο μέρος της εργασίας, στο οποίο θα επιχειρηθεί και μια σύντομη συγκριτική επισκόπηση του ελέγχου που διενεργεί η ΑΕΠΠ με τον αντίστοιχο έλεγχο που διεξάγει το Ελεγκτικό Συνέδριο. Ο έλεγχος των δημοσίων συμβάσεων δεν θα μπορούσε να αποτιμηθεί με θετικό πρόσημο αν δεν συνοδευόταν από τις αντίστοιχες, νομοθετικά κατοχυρωμένες διατάξεις που προβλέπουν την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο διοικούμενος δείχνοντας εύλογη εμπιστοσύνη στη συμβατική δράση της Διοίκησης. Το τρίτο μέρος της εργασίας θα αφιερωθεί στην υποχρέωση που φέρει η αναθέτουσα αρχή προς αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο αντισυμβαλλόμενος, εξαιτίας της παράβασης εκ μέρους των οργάνων του Δημοσίου των διατάξεων της ενωσιακής και εσωτερικής νομοθεσίας. Στο σημείο αυτό θα τύχει ερμηνευτικής προσέγγισης το ζήτημα της αναλογικής εφαρμογής των διατάξεων του ΑΚ στο δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων. Τέλος θα διατυπωθούν σκέψεις και θα εξαχθούν συμπεράσματα ως προς το ζήτημα της "υπαιτιότητας" κατά τη δράση των οργάνων του Δημοσίου.