Όψεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: οι σχέσεις με την Τουρκία κατά τον Ψυχρό Πόλεμο (1947-1954)

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η αναζήτηση και αποτύπωση βασικών συνιστωσών και γεγονότων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις που συνέβησαν στο διάστημα 1947-1954. Αφετηρία της προσέγγισης αποτελεί η εξαγγελία του Δόγματος Τρούμαν το Μάρτιο του 1947 και η ανακοίνωση του Σχεδίου Μάρσαλ τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Τερματικός σταθμός της ανάλυσης είναι τα δυο Βαλκανικά σύμφωνα Ελλάδας-Τουρκίας-Γιουγκοσλαβίας που υπεγράφησαν στην Άγκυρα το 1953 και στο Μπλεντ το 1954. Στο πρώτο μέρος της εργασίας διερευνώνται οι πολιτικές και οικονομικές συνθήκες. Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφονται οι πολιτικές εξελίξεις σε Ελλάδα και Τουρκία. Στόχος είναι η ανάλυση του πολιτικού κλίματος, της διαδικασίας του εκδημοκρατισμού και του εκσυγχρονισμού και σε ποιον βαθμό επιτεύχθηκε στα δυο κράτη η εγκαθίδρυση κυβερνήσεων με φιλελεύθερα δημοκρατικά χαρακτηριστικά μεταπολεμικά. Κατά πόσο ήταν επιβαλλόμενη ή εξαρτώμενη η «δημοκρατία» και οι εκάστοτε κυβερνήσεις από τον ξένο παράγοντα; Στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται η επίδραση των σχεδίων οικονομικής αρωγής προς τις δυο χώρες, με την έμφαση να δίνεται στο Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ. Υπό ποιους όρους και σε τι συνθήκες ήρθαν να εφαρμοστούν τα προγράμματα αυτά σε Ελλάδα και Τουρκία; Δημιούργησε τριβή ή συνεργασία η απλόχερη παροχή βοήθειας από τις ΗΠΑ και αν προκάλεσε ρήξη σε ποιον βαθμό; Στο τρίτο κεφάλαιο διερευνώνται οι διμερείς σχέσεις. Πραγματοποιείται περιγραφή καθοριστικών συμβάντων, τα οποία στην πλειοψηφία τους αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός υπόγειου κλίματος αντιθέσεων, αντιφάσεων και έντασης κάτω από την επιφάνεια του γενικότερου καλού και θετικού κλίματος συνεργασίας και αλληλεγγύης ανάμεσα στις δυο. Φυσικά όμως δεν απουσιάζουν αναφορές σύμφωνα με τις οποίες, η Ελλάδα και η Τουρκία απέδειξαν πως μπόρεσαν να συνεργαστούν στα πλαίσια του μεταβαλλόμενου, διπολικού και ψυχροπολεμικού κόσμου. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας το ενδιαφέρον μετατοπίζεται κυρίως σε ζητήματα στρατιωτικού χαρακτήρα. Η εκκίνηση της ανάλυσης γίνεται στο τέταρτο κεφάλαιο με τον πόλεμο της Κορέας το 1950. Η Κορέα αποτελεί τον πρώτο μεγάλο πόλεμο του Ψυχρού Πολέμου, στον οποίο μια τουλάχιστον υπερδύναμη αναμείχθηκε ενεργά. Στον τριετή πόλεμο της Κορέας η Ελλάδα και η Τουρκία απέστειλαν μονάδες και τα στρατιωτικά τους αγήματα πολέμησαν το ένα πλάι στο άλλο. Αποτελεί λοιπόν η Κορέα παράγοντα σύσφιξης των ελληνοτουρκικών σχέσεων; Υπό ποιους όρους εστάλησαν οι ελληνικές και οι τουρκικές δυνάμεις στην Κορέα και σε ποιο βαθμό η αποστολή τους επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ και τον ΟΗΕ; Είναι ο πόλεμος αυτός καθοριστικός για την ένταξη των δυο χωρών στο ΝΑΤΟ; Το θέμα της νατοϊκής ένταξης μας απασχολεί στο πέμπτο κεφάλαιο. Εξετάζονται οι βασικοί άξονες της ελληνικής και της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής σχετικά με την ένταξη σε ένα στρατιωτικό σύμφωνο μεταπολεμικά. Με ποιους όρους επιτεύχθηκε η από κοινού ένταξη στον Βορειοατλαντικό οργανισμό; Ποια χώρα ήταν αυτή που επιδίωξε με ιδιαίτερο ζήλο την νατοϊκή ένταξη και σε ποιο βαθμό επιβλήθηκε λόγω των διεθνών συνθηκών η είσοδος στη συμμαχία; Ποιες εναλλακτικές προτάσεις υπήρχαν και ποια τα ανταλλάγματα της υπαγωγής στο ΝΑΤΟ και την αμερικανική κηδεμονία; Τέλος, στο έκτο και τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας διερευνάται η προσέγγιση με τη Γιουγκοσλαβία. Η συνεργασία με τον Τίτο αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός, καθώς αποτέλεσε την πρώτη φορά που κράτη του δυτικού μπλοκ κατόρθωσαν να προσεταιριστούν μια σοσιαλιστική χώρα. Η προσέγγιση αυτή μάλιστα απέδωσε αρχικά καρπούς όταν ακολούθησαν οι υπογραφές δυο συμφωνιών. Πως λοιπόν οι νατοϊκές δυνάμεις μπόρεσαν να συμμαχήσουν με έναν κομμουνιστή ηγέτη; Πόσο σημαντική ήταν για τη Δύση η «συμπόρευση» με έναν «αποστάτη» του ανατολικού μπλοκ;