Οι μετασχηματισμοί της εμπορικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα αγροτικά προϊόντα και οι επιπτώσεις για τις ελάχιστα ανεπτυγμένες χώρες

Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας ερευνήθηκε με ποιον τρόπο τα εμπορικά προτιμησιακά καθεστώτα της ΕΈ και η εξέλιξή τους επιδρούν στις εμπορικές ροές των αγροτικών προϊόντων με τις ΕΑΧ. Η έρευνά μας επικεντρώθηκε στα αγροτικά προϊόντα διότι η ανάπτυξη της γεωργίας έχει δυσανάλογα σημαντικό αντίκτυπο στη φτώχεια: περισσότερος από τον μισό πληθυσμό στις αναπτυσσόμενες χώρες διαβιεί σε αγροτικές περιοχές, όπου η φτώχεια είναι πολύ υψηλότερη από ότι σε αστικές περιοχές. Ειδικότερα, μέσα από επίσημα κείμενα και εκθέσεις διεθνών οργανισμών όπως τα Ηνωμένα Έθνη, η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων, επιστημονικά άρθρα και συναφή βιβλιογραφία διαφαίνεται ότι: 1. Διαχρονικά, κατά την ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων με τις αναπτυσσόμενες χώρες για τα αγροτικά προϊόντα, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ως διπλό στόχο τη διασφάλιση ενός βιώσιμου αγροτικού τομέα εντός των ορίων της ιδίας και την ενίσχυση των εμπορικών ροών με τις αναπτυσσόμενες χώρες και ειδικότερα με τις ΕΑΧ. 2. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική αποτέλεσε και παραμένει το κυριότερο μέσο για την επίτευξη ενός δίκαιου βιοτικού επιπέδου για τους ευρωπαίους αγρότες και σταδιακά εντάσσεται στη στρατηγική επίτευξης των Στόχων της Βιώσιμης Ανάπτυξης. 3. Με τα προτιμησιακά εμπορικά καθεστώτα για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η ΕΕ προσπάθησε είτε μονομερώς, με το Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων, είτε μέσω συμφωνιών, παλαιότερα του Λομέ και από το 2000 του Κοτονού, να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες σε αυτές τις χώρες για την αύξηση των εξαγωγών τους, προκειμένου με τη δημιουργία θέσεων εργασίας να περιοριστεί η φτώχεια. Σταδιακά μετέβαλλε τα καθεστώτα αυτά επικεντρώνοντας σε εκείνες τις χώρες που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη εισάγοντας στο ΣΓΠ το πρόγραμμα «Όλα εκτός από όπλα» που προσφέρει μόνο στις ΕΑΧ πλήρη απελευθέρωση από δασμούς και ποσοστώσεις. Παράλληλα, επιχείρησε να συνάψει επτά ΣΟΕΣ με τις χώρες ΑΚΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας του Κοτονού, ώστε να συμμορφωθεί με τους κανόνες του ΠΟΕ στην κατεύθυνση ενός απελευθερωμένου από εμπόδια διεθνούς εμπορίου. 4. Η τάση των εξαγωγών από τις ΕΑΧ προς την ΕΕ στην πορεία του χρόνου ακολουθεί την γενικότερη τάση των άλλων αναπτυσσόμενων χωρών που δεν απολαμβάνουν τόσο διευρυμένες προτιμήσεις. Δεν φαίνεται να δημιουργούνται προϋποθέσεις περαιτέρω σύγκλισης, όπως για παράδειγμα μέσω μιας σημαντικής αύξησης των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων. 5. Μελλοντικά, η στρατηγική σημασία της προτιμησιακής πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ αναμένεται να μειώνεται, για δύο κυρίως λόγους. Κατ’ αρχάς, η «διάβρωση» των προτιμήσεων αναμένεται να συνεχιστεί όσο η διαδικασία απελευθέρωσης του εμπορίου κερδίζει έδαφος έναντι των προστατευτικών πολιτικών. Δεύτερον, οι εμπορικοί περιορισμοί που επιβάλλουν τα μη δασμολογικά εμπόδια γίνονται όλο και πιο σημαντικοί σε σχέση με τα παραδοσιακά δασμολογικά εμπόδια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις ΕΑΧ, των οποίων τα προϊόντα εξαγωγής υπόκεινται κατά κανόνα σε πολυάριθμα μη δασμολογικά εμπόδια με συνέπεια οι εξαγωγείς επιβαρύνονται με επιπλέον κόστος συμμόρφωσης.