Νικόλαος Κριεζώτης(1785-1853): ένας ένοπλος της οθωμανικής περιόδου στην υπηρεσία της Ελληνικής Επανάστασης και του Βασιλείου της Ελλάδας

Η παρούσα μελέτη αποτελεί μία ιστορική βιογραφία του οπλαρχηγού Νικολάου Κριεζώτη, της σημαντικότερης στρατιωτικοπολιτικής φυσιογνωμίας της Εύβοιας κατά την επαναστατική, καποδιστριακή και οθωνική εποχή. Επιχειρείται η απεικόνιση του δημόσιου αλλά και ιδιωτικού βίου του οπλαρχηγού, αντιμετωπίζοντας τον στην ανθρώπινη διάσταση της και όχι ως ένα υποκείμενο που είναι υπεράνω κριτικής και κάποιες πράξεις του να πρέπει να απομονωθούν, να αποσιωπηθούν ή να περάσουν στα ψιλά προς χάριν της δημιουργίας ή της στήριξης ενός ιδεολογήματος. Στόχος μας είναι η απάντηση σε μια σειρά ερωτημάτων, σχετικών με το υποκείμενο μελέτης μας που θα βοηθήσουν να αποσαφηνίσουμε τον πολυσχιδή και σε πολλές περιπτώσεις αντιφατικό χαρακτήρα του, τα κίνητρα του και τις βάσεις της επιτυχημένης σταδιοδρομίας του. Η εργασία στη δομή της ακολουθεί την εξελικτική πορεία της ζωής του Κριεζώτη, κατά το πέρασμά του από την οθωμανική νομιμότητα στην ελληνική επανάσταση και στο νεοπαγές ελληνικό κράτος. Χωρίζεται σε τρεις κύριες περιόδους-κεφάλαια, με την προεπαναστατική και επαναστατική περίοδο να αποτελούν το πρώτο μέρος. Στο κεφάλαιο αυτό πραγματοποιείται μία περιληπτική, αλλά χρήσιμη ανασκόπηση της διαμορφωθείσας κατάστασης στο νησί της Εύβοιας (κύριο τόπο δραστηριοποίησης του Κριεζώτη). Η ανασκόπηση αυτή θα μας βοηθήσει να αναλύσουμε, εκτός των δυνατοτήτων του, και τη γενικότερη συγκυρία, που επέτρεψε σε ένα χαρισματικό αλλά ταπεινής καταγωγής άνθρωπο να σταδιοδρομήσει επιτυχώς, αποκτώντας αξιοσημείωτη θεσμική αλλά και εξωθεσμική εξουσία. Το δεύτερο μέρος της μελέτης μας φωτίζει τη δράση του οπλαρχηγού κατά την καποδιστριακή περίοδο (1828-1833). Είναι μια περίοδος κατά την οποία, εκτός των άλλων, θα παρακολουθήσουμε την προσπάθεια της προσαρμογής ενός παραδοσιακού ενόπλου στη νεωτερική πρόκληση, που αποτελεί για τον ίδιο η ίδρυση ενός δυτικού τύπου κράτους με ισχυρή κεντρική εξουσία. Το τρίτο και τελευταίο μέρος αφορά τη δραστηριοποίηση του Κριεζώτη κατά την οθωνική εποχή (1833-1847). Αν η πρώτη περίοδος που παρουσιάσαμε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, κάπως αφαιρετικά, ως μία προσπάθεια ανέλιξης και αντιστοίχως η δεύτερη περίοδος ως μια εποχή εδραίωσης για τον οπλαρχηγό, η οθωνική περίοδος θα είναι αυτή κατά την οποία το «φαινόμενο» Κριεζώτης θα φτάσει στο απόγειο της δύναμης του, για να ακολουθήσει η βίαιη παρακμή του, με το δημιούργημα του οπλαρχηγού όμως να παραμένει αρκετά ισχυρό μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Φιλοδοξία μας είναι, μέσα από την ενδελεχή έρευνα και απεικόνιση του δημόσιου και ιδιωτικού βίου του οπλαρχηγού, να δούμε τους τρόπους που αυτός επέλεγε να ακολουθεί στην προσπάθειά του να επιβιώσει, να ευδοκιμήσει και να σταδιοδρομήσει στην κάθε εποχή, καταφέρνοντας σταδιακά, μέσα από την ένταξή του στο νέο επαναστατικό γίγνεσθαι, να εξελιχθεί από ένας απλός βοσκός στην ισχυρότερη στρατιωτικοπολιτική φυσιογνωμία της Ανατολικής Στερεάς και σε μία από τις ισχυρότερες του ελληνικού κράτους. Επίσης, στόχος μας είναι βασιζόμενοι πάνω στην περίπτωση του Κριεζώτη, να δούμε αν αυτή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένας γενικότερος ιδεότυπος για μία συγκεκριμένη κατηγορία ενόπλων. Συγκεκριμένα, η όλη πορεία του θα μπορούσε να ιδωθεί ως ένα τυπικό παράδειγμα επιτυχημένης σταδιοδρομίας μίας κατηγορίας αυτοδημιούργητων ενόπλων, οι οποίοι αναδείχθηκαν χάρις στις επιδεξιότητες τους και την προσαρμοστικότητά τους μέσα από την επανάσταση του εικοσιένα, παρότι δεν προέρχονταν από τις ισχυρές κληρονομικές ελίτ των όπλων(αρματολικές οικογένειες).