Η αρχαιολογία της γνώσης και τα όρια της γλώσσας:η φουκωική σκέψη για το υποκείμενο, την εξουσία και τον λόγο

Το έργο του Μισέλ Φουκώ έχει τη δυνατότητα και την ευχέρεια να λάβει πολλές ερμηνείες και να αξιολογηθεί σε αρκετούς τομείς. Οι επιστημολογικές έρευνες και τα ιστορικά του ενδιαφέροντα δεν περιορίστηκαν σε κάποιο συγκεκριμένο κλάδο, αντιθέτως επεκτάθηκαν σε ευρύ πεδίο θεμάτων. Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθεί η παρούσα εργασία είναι η σταδιακή εγγραφή του λόγου σε καθορισμένα συστήματα γνώσης και η άμεση εμπλοκή του στους νόμους και στις απαιτήσεις των κοινωνικών πρακτικών. Με αφορμή τα συστήματα αυτά, θα εξεταστεί σε βάθος η δόμηση της υποκειμενικότητας και η πρόσβαση του υποκειμένου στον λόγο και στη γνώση εν γένει. Η συνεισφορά του Φουκώ σε αυτό το ζήτημα υπήρξε καθοριστική, καθώς στο επίκεντρο των μελετών τοποθετείται είτε άμεσα είτε έμμεσα αυτός ο προβληματισμός. Σε πρώτο επίπεδο, θα γίνει μια απόπειρα μέσω της αρχαιολογικής του μεθόδου να εντοπιστούν και να αναλυθούν οι προϋποθέσεις της συγκρότησης της γνώσης και των επιστημονικών κλάδων και, έπειτα, η αξιοποίηση και η συμμετοχή του υποκείμενου σε αυτούς. Θα ακολουθήσει η γενεαλογική ανάλυση, στην οποία ο προσανατολισμός θα μετατοπιστεί κυρίως στις εστίες της εξουσίας, στους τρόπους άσκησής της και στα αποτελέσματα που επιφέρουν οι κατασταλτικές της μορφές στο υποκείμενο. Αυτές οι δύο αναλύσεις δεν τοποθετούνται σε απόλυτα ξεχωριστό πλαίσιο, καθόσον η αρχαιολογική μέθοδος δίνει το έναυσμα και κατά κάποιο τρόπο προετοιμάζει το έδαφος για τη μέθοδο που ακολουθεί, τη γενεαλογική, η οποία και παρουσιάζεται ως συμπληρωματική της αρχαιολογικής. Η γενεαλογική ανάλυση εμπεριέχει στοιχεία της αρχαιολογικής καθόσον εξετάζει ιστορικά τον τρόπο δράσης του μηχανισμού της εξουσίας στο υποκείμενο με σκοπό τη διαμόρφωση και τη διέλευσή του στη γνώση. Σε αυτό το σημείο θα γίνει μια αναφορά στον λόγο για τον οποίο ο Φουκώ χρησιμοποιεί τον νιτσεϊκής προέλευσης όρο γενεαλογία, αναδεικνύοντας τα κοινά στοιχεία παράλληλα με τις εννοιολογικές μετατοπίσεις που παρουσιάζει η χρήση της έννοιας αυτής τόσο στον Φουκώ όσο και στον Νίτσε. Τέλος, η εργασία θα στοχεύσει στο είδος λογοτεχνικής γραφής με το οποίο ασχολήθηκε ο Φουκώ, με αφετηρία συγκεκριμένους λογοτέχνες, ανιχνεύοντας την αποτύπωση και τη συμβολή του φουκωικού στοχασμού στη θεωρία της λογοτεχνίας. Στις λογοτεχνικές αυτές μελέτες θα παρουσιαστεί η σκιαγράφηση και αξιοποίηση της έννοιας του υποκειμένου, το πώς βιώνεται μέσα από τα έργα τους αυτό που ο ίδιος περιγράφει ως οριακή εμπειρία, καθώς και η αντιμετώπιση της εμπειρίας αυτής ως αναγκαίας προϋπόθεσης για την κατεύθυνση της γλώσσας προς τα πιο απομακρυσμένα όριά της, στις παρυφές όπου κορυφώνεται και αναβλύζει η αληθινή της ύπαρξη.