Οι Νέοι Έλληνες ρεαλιστές: η Τέχνη ως φορέας αντίδρασης σε ανελεύθερα καθεστώτα

Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, μεσούσης της Δικτατορίας, εμφανίστηκε στην εικαστική πραγματικότητα της Αθήνας, μια ομάδα πέντε νεαρών ζωγράφων, οι οποίοι αποφάσισαν να δραστηριοποιηθούν καλλιτεχνικά και να ασκήσουν κριτική, μέσω του έργου τους στη τρέχουσα πραγματικότητα. Πρόκειται για τους ζωγράφους Βαλαβανίδη, Δίγκα, Κατζουράκη, Μπότσογλου και Ψυχοπαίδη, απόφοιτοι όλοι της ΑΣΚΤ της Αθήνας, οι οποίοι δημιούργησαν την ομάδα των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών. Η δράση της ομάδας ήταν αρκετά πρωτοποριακή για την εποχή και λόγω της τόλμης της να επιχειρήσει να αντιδράσει έναντι ενός αυταρχικού καθεστώτος αλλά και λόγω της άρνησής της να εκφραστεί είτε μέσω της αφηρημένης τέχνης είτε μέσω της «ελληνικότητας» που κυριαρχούσαν εκείνο το διάστημα στη χώρα. Παρά τη βραχύβια ύπαρξή της (1971-1973) και τις μόλις δυο εκθέσεις που πραγματοποίησε, η ομάδα προκάλεσε αίσθηση στην ελληνική πραγματικότητα ενώ ήταν η πρώτη φορά που η νεοελληνική τέχνη, μέσω του κριτικού ρεαλισμού, συμπορεύτηκε με τα διεθνή πρωτοποριακά κινήματα, χωρίς καμία καθυστέρηση. Βασικοί άξονες πάνω στους οποίους κινήθηκε η ομάδα ήταν η κριτική της πολιτικής πραγματικότητας της χώρας, η οποία είχε ανατραπεί βιαίως λόγω της Δικτατορίας το 1967, αλλά και η καταγγελία του συνεχώς αυξανόμενου καταναλωτικού και καπιταλιστικού συστήματος στο οποίο είχε αρχίσει να στρέφεται η ελληνική κοινωνία τη δεκαετία του ’60. Παίρνοντας ως πρώτη ύλη εικόνες/ φωτογραφίες από τον Τύπο, τα Μέσα της εποχής και την τηλεόραση, προσπάθησαν να πολεμήσουν το σύστημα με τα δικά του μέσα. Δημιούργησαν έργα – πίνακες στα οποία δεν αναπαριστούσαν απλώς την εικόνα που έπαιρναν από τον Τύπο, αλλά την απέδιδαν κριτικά, προκειμένου να περάσουν μηνύματα στον θεατή, να του δημιουργήσουν ερωτήματα, να τον προβληματίσουν και να τον κάνουν να σκεφτεί κριτικά. Παράλληλα τους απασχόλησαν και άλλα ζητήματα που είχαν να κάνουν με το ομαδικό έργο, την εμπορευματοποίηση της τέχνης, τον διαμεσολαβητικό ρόλο των χώρων τέχνης αλλά και το ρόλο του καλλιτέχνη στο σύγχρονο κοινωνικό γίγνεσθαι. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να εξετασθεί η δράση της παρούσας ομάδας, η οποία λειτούργησε υπό την επίδραση του κριτικού ρεαλισμού, και να διαφανεί αν και κατά πόσο μια εικαστική ομάδα μπορεί να δράσει υπό ανελεύθερες συνθήκες, να επηρεάσει με το έργο της το κοινό και να αποτελέσει μια φωνή αντίδρασης