Η προστασία του περιβάλλοντος στο πλαίσιο του διοικητικού δικαίου με έμφαση στην εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Η έλευση της βιομηχανικής προόδου και τα επιτεύγματα της τεχνολογίας και της επιστήμης έχουν οδηγήσει στη διαμόρφωση νέων συνθηκών για την ανθρώπινη ζωή και διαβίωση. Η ανάγκη για την ικανοποίηση των αυξημένων απαιτήσεων έχει οδηγήσει στην επέμβαση της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα να παρατηρείται σταδιακή ποιοτική και ποσοτική υποβάθμιση αυτού. Έτσι, η προστασία του περιβάλλοντος αναδείχθἠκε ως ανάγκη, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αξιοπρεπής διαβίωση του ανθρώπου μέσα σε αυτό και να αποκατασταθεί η διαταραγμένη σχέση ανθρώπου-φύσης. Η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος είχε για μεγάλο χρονικό διάστημα το άλλοθι ότι μόνη της η φύση μπορεί να αποκαταστήσει τη ζημία που έχει υποστεί. Ωστόσο, η ανάπτυξη του δικαίου προστασίας του περιβάλλοντος άλλαξε άρδην την αντίληψη αυτή. Οι δυνατότητες της φύσης για την ανασύσταση των φυσικών της πόρων δεν είναι ανεξάντλητες. Οι επιπτώσεις της διατάραξης της οικολογικής ισορροπίας στη σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου και η υποβάθμιση της ποιότητας της ζωής του είναι αδιαμφισβήτητα γεγονότα. Εξαιτίας της σημασίας που έχει η διασφάλιση ότι ο άνθρωπος θα έχει τη δυνατότητα να ζει και να εκδηλώνει τις πτυχές της προσωπικότητάς του μέσα σε ένα υγιές και βιώσιμο περιβάλλον, το ζήτημα της προστασίας του έχει λάβει τόσο εθνικό, όσο και περιφερειακό και διεθνή χαρακτήρα και αποτελεί προτεραιότητα τόσο των αναπτυγμένων, όσο και των αναπτυσσόμενων χωρών.Ωστόσο, η σύγκρουση μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και της οικονομικής ανάπτυξης αποτελεί βασικό πρόβλημα της προστασίας του περιβάλλοντος και της υλοποίησης των μέτρων του περιβαλλοντικού δικαίου. Η επίτευξη ενός συγκερεσμού μεταξύ των δύο συγκρουόμενων τάσεων επήλθε με τη συνειδητοποίηση της ανάγκης για νομική ρύθμιση της αντιμετώπισης των προσβολών του περιβάλλοντος, από τη στιγμή που η οικολογική βλάβη αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα της οικονομικής ανάπτυξης. Το δίλημμα της οικονομικής ανάπτυξης σε βάρος του περιβάλλοντος ή περιβαλλοντική πολιτική σε βάρος της οικονομικής ανάπτυξης βρίσκει απάντηση στην αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης και στη διαπίστωση ότι ένα υγιές περιβάλλον αποτελεί προϋπόθεση για την οικονομική πρόοδο. Φυσικά, στη συνείδηση της πλειοψηφίας οι οικονομικές απαιτήσεις έχουν προτεραιότητα σε σχέση με την εξασφάλιση της οικολογικής ισορροπίας. Και αυτό συμβαίνει, γιατί η πολιτική βούληση πολλές φορές δεν είναι ιδιαίτερα έντονη για τη θέσπιση αποτελεσματικών ρυθμίσεων, αλλά τα μέτρα που λαμβάνει έχουν περισσότερο τη μορφή διαιτησίας προς όφελος της οικονομικής ανάπτυξης. Η μόνη πρόσφορη λύση αποτελεί η ομοιόμορφη ανάπτυξη των τριών πυλώνων της βιώσιμης ανάπτυξης, του περιβαλλοντικού, του κοινωνικού και του οικονομικού.Για τους παραπάνω λόγους η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί πρόκληση και η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης οδήγησε στην ανάπτυξη ενός αυτόνομου κλάδου του δικαίου, του δικαίου του περιβάλλοντος, το οποίο εν συντομία μπορεί να οριστεί ως το δίκαιο για την καθολική αντιμετώπιση των προσβολών της οικολογικής ισορροπίας και της κωδικοποίησης των τρόπων προστασίας του περιβάλλοντος. Η σφαιρική κατανόηση του ζητήματος της προστασίας του περιβάλλοντος απαιτεί την προσέγγιση της βλάβης της οικολογικής ισορροπίας από πολλές οπτικές του δικαίου. Ειδικά, όμως, το δημόσιο δίκαιο, που έχει ως αντικείμενο την οργάνωση και τη δομή της κράτους και την προστασία του γενικού συμφέρονοτος, μέρος του οποίου αποτελεί και η προστασία του περιβάλλοντος, προσφέρει το θεσμικό πλαίσιο, εντός του οποίου είναι εφικτό να ανπτυχθούν μέθοδοι για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Το δημόσιο δίκαιο έχει ιδιαίτερα ενεργητικό ρόλο στην προστασία του περιβάλλοντος, τόσο όσον αφορά στην οριοθέτηση του αντικειμένου της προστασίας όσο και στα μέσα με τα οποία θα επιτευχθεί η προστασία. Ο χαρακτήρας του αντικειμένου είναι κατεξοχήν δημοσίου δικαίου: η προστασία έγκειται στη διασφάλιση της ποιότητας ενός φυσικού αγαθού, του περιβάλλοντος, και τα μέσα της νομοθεσίας αποσκοπούν στην εξαφάνιση ή στον περιορισμό κάθε επιβλαβούς δραστηριότητας.ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣΣκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτελεί η ανάδειξη της σημασίας του δικαίου περιβάλλοντος τόσο για τη διασφάλιση της ύπαρξης του ίδιου του περιβάλλοντος όσο και για την ανθρώπινη ζωή και δραστηριότητα. Για τις ανάγκες της εργασίας αυτής, η ανάλυση διακρίνεται σε τρία μέρη, ενώ στο τελευταίο μέρος γίνεται αναφορά στα συμπεράσματα που προέκυψαν από την ανάλυση αυτή.Ειδικότερα, στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται το νομικό πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος σε επίπεδο διεθνούς δικαίου όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι βασικές έννοιες του διεθνούς δικαίου περιβάλλοντος και γίνεται αναφορά στις βασικές αρχές του. Στο ίδιο κεφάλαιο, γίνεται μία συνοπτική προσέγγιση του ευρωπαϊκού δικαίου περιβάλλοντος με αναφορά στις γενικές και ειδικές αρχές του δικαίου της Ένωσης. Στο δεύτερο κεφάλαιο, παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο το περιβάλλον αποτελεί αντικέιμενο προστασίας του εθνικού δικαίου. Ειδικότερα, γίνεται μνεία στο Άρθρο 24 του Ελληνικού Συντάγματος, όπως επίσης και στον τρόπο με τον οποίο το διοικητικό δίκαιο χρησιμοποιεί μηχανισμούς για την προστασία του.Στο δεύτερο μέρος, εξετάζεται η δυνατότητα αποτελεσματικής προστασίας του περιβάλλοντος μέσω της ειδικής διοικητικής διαδικασίας της Εκτίμησης των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Ειδικότερα, ως εργαλείο ιδιαίτερα μεγάλης αξίας για το δίκαιο του περιβάλλοντος, η διαδικασία της Εκτίμησης των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) έχει αποτελέσει αντικείμενο ρύθμισης τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Για την πληρέστερη κατανόηση της συγκεκριμένηςδιαδικασίας, στο μέρος αυτό γίνεται μία παρουσίαση της πορείας τόσο της ευρωπαϊκής, όσο και της εθνικής νομοθεσίας για τη ρύθμιση της. Επιπρόσθετα, αναλύονται τα επί μέρους στοιχεία αυτής της διαδικασίας, όπως είναι οι αρχές που τη διέπουν, η φύση της, οι σκοποί που επιδιώκονται, καθώς και τα στάδια μέχρι την έκδοση της τελικής απόφασης.Στο τρίτο και τελευταίο μέρος περιγράφονται τα συμπεράσματα, τα οποία προέκυψαν από την παραπάνω ανάλυση και εξετάζεται κατά πόσο τα μέτρα, που έχουν θεσπιστεί σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο είναι κατάλληλα για να οδηγήσουν στην αποτελεσματική προστασία του εννόμου αγαθού του περιβάλλοντος.