Η διαχείριση των αποβλήτων στο Ενωσιακό Δίκαιο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της μετάβασης στην κυκλική οικονομία

Το ενωσιακό δίκαιο αποβλήτων ξεκίνησε να υφίσταται από το 1975, με λίγες ρυθμίσεις και κυρίως απλή αναφορά στους τρόπους αντιμετώπισης των αποβλήτων. Η ουσιαστική αλλαγή επέρχεται το 2008, με την οδηγία πλαίσιο 2008/98/ΕΚ, η οποία ενσωμάτωσε την πλειονότητα παράγωγου ενωσιακού δικαίου για τα απόβλητα και θέτοντας, εκτός των άλλων, την ιεράρχηση των αποβλήτων. Ο σκοπός της οδηγίας πλαίσιο ήταν η μείωση του όγκου των αποβλήτων, εντάσσοντας τα θεμέλια της κυκλικής οικονομίας, γι αυτό και στην κορυφή τίθεται η πρόληψη δημιουργίας αυτών και στο τέλος η διάθεση. Δυστυχώς όμως δεν υλοποιήθηκε σε όλο το εύρος της εφαρμογής της καθώς λόγω του εκτεταμένου πεδίου εφαρμογής υπήρχαν νομικές ασάφειες, δημιουργώντας περιθώρια μη εφαρμογής της. Η κυκλική οικονομία, αλλάζει το οικονομικό πρότυπο της αγοράς παραγωγή-χρήση-διάθεση σκοπεύοντας την μείωση του όγκου των αποβλήτων και στην παράταση της ζωής των προϊόντων. Η κυκλική οικονομία εκτυλίσσεται σε όλη την διάρκεια ζωής του εκάστοτε αγαθού, από τον σχεδιασμό έως το τέλος του κύκλου ζωής του. Ακολούθησαν και άλλες νομοθετικές πράξεις με προσανατολισμό στην κυκλική οικονομία, όπως η αναθεώρηση της οδηγίας πλαίσιο με την οδηγία 2018/851/ΕΕ, αλλά και πολιτικές όπως το Πρώτο Πλάνο Δράσης για την κυκλική οικονομία και η Στρατηγική Ευρώπη 2020. Παρόλα αυτά δεν επέτυχαν στον βαθμό που ευελπιστούσαν λόγω ήπιας δεσμευτικότητας ή της ανασταλτικότητας των μέτρων. Λόγω λοιπόν των πρότερων μη επιτυχημένων προσπαθειών, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θέτει συγκεκριμένους στόχους και πολιτικές με απώτερο σκοπό την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας, με βασικό πυλώνα το Νέο Σχέδιο Δράσης για την κυκλική οικονομία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Νέου Σχεδίου Δράσης θέτει συγκεκριμένους στόχους και πολιτικές για όλους τους τομείς παραγωγής των προϊόντων, με συγκεκριμένους τομείς σε προτεραιότητα όπως την κλωστοϋφαντουργία, τα δομικά και κατασκευαστικά προϊόντα, τις συσκευασίες, τα πλαστικά, τα ηλεκτρονικά και ηλεκτρικά προϊόντα, τις μπαταρίες και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Η συμμετοχή των πολιτών κρίνεται παραπάνω από απαραίτητη, στην ακολουθία των κανόνων που τίθενται αλλά και στον έλεγχο προς την τοπική αυτοδιοίκηση. Βέβαια επρόκειτο για ένα πολύ φιλόδοξο σχέδιο με πολύ συγκεκριμένους και φιλόδοξους στόχους αλλά και πολλές προκλήσεις ως προς την υλοποίηση και την εφαρμογή του. Ο τομέας των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών προϊόντων κρίνεται σημαντικός λόγω του υψηλού όγκου αποβλήτων αλλά και την μικρή διάρκεια ζωής που διαθέτουν τα προϊόντα του, στοχεύοντας στην παράτασή τους μέσω για παράδειγμα της επισκευής. Οι μπαταρίες από την άλλη για την παραγωγή τους χρήζουν την ανάγκη των φυσικών μη ανανεώσιμων πόρων, διαθέτουν και αυτές μικρή διάρκεια ζωής και κατά την διάθεσή τους εκπέμπουν επικίνδυνες ουσίες στην ατμόσφαιρα. Οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατευθύνονται προς την προώθηση των επαναφορτιζόμενων και βιώσιμων μπαταριών. Τέλος τα ηλεκτρονικά οχήματα αντιμετωπίζουν τις προβληματικές των δύο παραπάνω τομέων αλλά μπορούν να δώσουν την λύση στην επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας και της ανεξαρτητοποίησης της ενωσιακής αγοράς από τον άνθρακα. Η κυκλική οικονομία κρίνεται ως βασικός άξονας προς την επίτευξη της εκμηδένισης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου αλλά και της βιωσιμότητας του περιβάλλοντος και της προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει στην εφαρμογή της παραπάνω ρήτρας και στην εξαγωγή της προς την παγκόσμια σκηνή.