Οι τρανς στην Ελλάδα: ενεργός ή θυματοποιημένη μειονότητα; Μια πειραματική μελέτη

Η θεωρία της καινοτομίας μέσω της δράσης των μειονοτήτων δεν έχει εξαντλήσει ακόμη την ευρετική της αξία, καθώς οι μειονότητες εξελίσσονται. Οι πλειοψηφίες έλκονται από τις μειονότητες για δύο λόγους. Πρώτον, λόγω της συμπεριφοράς της ενεργούς μειονότητας που προκαλεί σύγκρουση με την άρνησή της να υιοθετήσει τις νόρμες και της πεποιθήσεις της πλειοψηφίας. Με αυτό τον τρόπο, η σύγκρουση λειτουργεί ως μοντέλο για την αλλαγή. Δεύτερον, λόγω της εφαρμογής της κοινωνικής υπαιτιότητας σε μειονότητες που έχουν υποστεί διακρίσεις, με αποτέλεσμα την πρόκληση ατομικής και συλλογικής ενοχής, καθώς αυτές οι διακρίσεις έρχονται σε αντίθεση με τις αξίες του συστήματος. H έρευνα μέχρι τώρα έχει εξετάσει την πρώτη εξήγηση, το ρόλο δηλαδή της σύγκρουσης με τις ενεργές μειονότητες ως όχημα για την κοινωνική αλλαγή. Οι σχέσεις μεταξύ πλειοψηφίας και μειονοτήτων αλλάζουν μετά τη δεκαετία του 90’, καθώς οι περισσότερες από τις ομάδες που προσλαμβάνονταν ως αποκλίνουσες άρχισαν να διεκδικούν την ταυτότητα του θύματος και μαζί με αυτό κοινωνική αποδοχή. Η καθιέρωση των μειονοτήτων αυτών ως θύματα, τους έδωσε ηθική υπεροχή και το δικαίωμα στη συμπόνοια. Οι ενεργές μειονότητες, λοιπόν, αρνούμενες να ενστερνιστούν τις νόρμες και τις πεποιθήσεις της πλειοψηφίας ενεργοποιούν μία έκδηλη σύγκρουση μαζί της, με στόχο τη μεταστροφή της, προκαλώντας έτσι έμμεση επιρροή. Οι μειονότητες, ωστόσο, που προσλαμβάνονται ως θύματα ενεργοποιούν μια λανθάνουσα σύγκρουση, δημιουργώντας μια αίσθηση ενοχής και χρέους στην πλειοψηφία προκαλώντας έτσι αποκλειστικά άμεση επιρροή. Η μειονότητα των τρανς εμπίπτει και στις δύο κατηγορίες και σε αυτό έγκειται η ιδιαιτερότητα και το ενδιαφέρον της. Τα τρανς άτομα συγκροτούν μια μειονότητα που πληροί τα χαρακτηριστικά που χρειάζεται για να χαρακτηριστεί ενεργή μειονότητα, καθώς το τρανς κίνημα υπήρξε ισχυρό και παραμένει εντός του LGBTQ+ κινήματος. Ταυτόχρονα, τα τρανς άτομα είναι τα συχνότερα θύματα διακρίσεων, ρατσισμού ακόμα και επιθέσεων σε σχέση με την υπόλοιπη LGBTQ+ κοινότητα. Η παρούσα έρευνα επιχειρεί μέσω μια πειραματικής μελέτης να εξετάσει πως μια σύγχρονη μειονότητα, όπως οι τρανς, θα μπορέσει να αμβλύνει τις διακρίσεις που υφίστανται και να διεκδικήσει την ίση μεταχείριση της με μεγαλύτερη επιτυχία. Πρόκειται για ένα πειραματικό σχέδιο 2X2 με δύο ανεξάρτητες και δύο εξαρτημένες μεταβλητές. Η πρώτη ανεξάρτητη μεταβλητή αφορά την προσλαμβανόμενη ταυτότητα της μειονότητας. Η τρανς μειονότητα προσλαμβάνεται είτε ως ενεργός είτε ως θυματοποιημένη μειονότητα. Η δεύτερη ανεξάρτητη μεταβλητή αφορά το κατά πόσο η μειονότητα αντιτίθεται και ασκεί κριτική απέναντι στο υπάρχον σύστημα που την αδικεί και την κακομεταχειρίζεται. Τέλος, εξαρτημένες μεταβλητές είναι η άμεση και η έμμεση επιρροή. Από τα αποτελέσματα φαίνεται πως δεν υπάρχουν ιδιαίτερα ευρήματα με εξαίρεση το γεγονός πως όταν η μειονότητα προβάλλει την ενεργή της ταυτότητα και ασκεί κριτική στο σύστημα που την αδικεί και την κακομεταχειρίζεται, τείνει να ασκεί έμμεση επιρροή καθώς υιοθετεί πιο ευνοϊκές στάσεις απέναντι σε μετανάστες και ψυχικά ασθενείς. Το συγκεκριμένο εύρημα υποστηρίζεται και από τη θεωρία του Moscovici για το «γενετικό μοντέλο». Η απουσία λοιπών ευρημάτων οφείλεται κυρίως στο μη αντιπροσωπευτικό δείγμα. Από τις απαντήσεις των συμμετεχόντων στην προμέτρηση γίνεται κατανοητό πως ένα σημαντικό ποσοστό του δείγματος ήταν ήδη θετικά διακείμενο απέναντι στη υπό μελέτη μειονότητα. Αυτό οφείλεται, κυρίως, στην προέλευση του δείγματος, καθώς συλλέχθηκε από μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Συγκεκριμένα το νεαρό της ηλικίας της πλειοψηφίας των συμμετεχόντων έπαιξε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο για τις ασυνήθιστα προοδευτικές και φιλελεύθερες στάσεις του δείγματος απέναντι σε μια μειονότητα με τόσο συγκρουσιακό περιεχόμενο, όπως η τρανς μειονότητα στην Ελλάδα.