Αξιοπρέπεια και τιμή μετά θάνατον: πρακτικές φροντίδας και ταφής των «σορών των προσφύγων» στην Λέσβο

Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματοποιείται στα πλαίσια του ΠMΣ «Κοινωνικής και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας» του Παντείου Πανεπιστήμιου. Κεντρικό θέμα που διερευνάται μέσω βιβλιογραφικής και εθνογραφικής έρευνας είναι ο θάνατος των προσφύγων σε ξένη γη και η κρατική διαχείριση των σορών. Ειδικότερα, μελετώνται οι διαδικασίες γύρω από τη φροντίδα και την ταφή του «ξένου» σώματος. Η εργασία βασίζεται σε επιτόπια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην πόλη της Μυτιλήνης και τη διεξαγωγή συνεντεύξεων με ανθρώπους που έρχονται σε άμεση επαφή με τις σορούς των προσφύγων. Ακόμη, στο πλαίσιο της έρευνας επισκέφθηκα το Κοιμητήριο Κάτω Τρίτος, χώρο όπου ενταφιάζονται σοροί μουσουλμάνων σε συμφωνία με τα Ισλαμικά ταφικά έθιμα. Επιπρόσθετα, στην εργασία παρατίθεται το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις σορούς των προσφύγων και τις προϋποθέσεις ενταφιασμού στην Ελλάδα. Όπως αναδεικνύεται μέσα από την έρευνα, οι αρμόδιοι εφαρμόζουν συγκεκριμένες (σε υιοθέτηση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου) ή αυτοσχέδιες πρακτικές για την φροντίδα και ταφή των σορών. Βασικός τους σκοπός είναι η απόδοση αξιοπρέπειας και τιμής στα νεκρά σώματα των προσφύγων. Η υποχρέωση αυτή σχετίζεται στις αφηγήσεις τους με το πολύνεκρο ναυάγιο του Οκτώβρη του 2015 το οποίο καλλιέργησε στους επαγγελματίες το αίσθημα της ηθικής υποχρέωσης απέναντι στις σορούς. Η διαχείριση του θάνατου των προσφύγων έχει καταστεί από κρατικό πρόβλημα σε τοπικό ενώ η ευθύνη του νεκρού σώματος είναι μια ψυχικά επίπονη διαδικασία για όσους καλούνται να την επωμιστούν. Η παρούσα μελέτη δύναται να ξεμακρύνει και να δώσει έναυσμα για τη διερεύνηση του τρόπου διαχείρισης και ταφής των σωμάτων που ξεψυχούν σε «γκρίζες ζώνες» ή σε εχθρικές συνοριακές περιοχές.