Από τα "Ψηλά βουνά" στα σχολεία του βουνού: ιδεολογικές οσμώσεις στα αναγνωστικά της Ελεύθερης Ελλάδας

Η παιδαγωγική σκέψη, τα παιδαγωγικά κινήματα και οι εκπαιδευτικές πολιτικές δεν είναι ανεξάρτητες από το κοινωνικοοικονομικό και πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννιούνται. Η άνοδος των σοσιαλιστικών ιδεών και του εργατικού κινήματος στις αρχές του 20ου αιώνα είχε σαν άμεσο πρόσταγμα τη δημοκρατική παιδεία. Αυτό οδήγησε στην υιοθέτηση του Σχολείου Εργασίας, που βασίστηκε στις αρχές του κινήματος της Νέας Αγωγής, και το ζήτημα της παιδείας έγινε πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε σοσιαλιστικές και αστικές δυνάμεις. Στην Ελλάδα, προοδευτικοί παιδαγωγοί που είναι επηρεασμένοι από τις αρχές του Σχολείου Εργασίας, το ανερχόμενο κομμουνιστικό κίνημα καθώς και από το κίνημα του εκπαιδευτικού δημοτικισμού έρχονται σε σύγκρουση με το κατεστημένο της εποχής. Σκοπός της εργασίας είναι η μελέτη της παιδαγωγικής, εκπαιδευτικής και πολιτικής δράσης των πρωτοπόρων Ελλήνων παιδαγωγών Δημήτρη Γληνού, Μιχάλη Παπαμαύρου και Ρόζας Ιμβριώτη από τις αρχές του 20ου αιώνα έως το 1944. Το 1944 είναι η χρονιά που ο Παπαμαύρος και η Ιμβριώτη συγγράφουν με εντολή της Πανελλήνιας Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) δύο Αναγνωστικά για τις ανάγκες της εκπαίδευσης των παιδιών της Ελεύθερης Ελλάδας: Τα Αετόπουλα και την Ελεύθερη Ελλάδα. Το πρώτο μέρος της εργασίας είναι αφιερωμένο στο πολιτικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο, από τις αρχές του 20ου αιώνα έως το 1944 που γράφονται τα Αναγνωστικά του Βουνού, όπως είναι γνωστά τα δυο αναγνωστικά. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται η θεματική ανάλυση των δυο αναγνωστικών, που έχει σαν στόχο να δείξει σε ποιο βαθμό αυτά είναι επηρεασμένα από το Σχολείο Εργασίας και τις αρχές της Νέας Αγωγής, αλλά και από την ιδεολογία της ΠΕΕΑ και τις δύσκολες καταστάσεις και τα βιώματα των παιδιών της συγκεκριμένης εποχής στην Ελλάδα. Τα αναγνωστικά Ελεύθερη Ελλάδα και Τα Αετόπουλα είναι γραμμένα στην δημοτική γλώσσα και αντικατοπτρίζουν την πολύ δύσκολη καθημερινή ζωή των παιδιών της κατοχής καθώς και την αντίσταση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ ενάντια στους κατακτητές. Οι συγγραφείς των αναγνωστικών είναι επηρεασμένοι από το Σχολείο Εργασίας που τόσο πιστά είχαν ακολουθήσει στη διάρκεια του μεσοπολέμου όσο και από την προσωπικότητα και τις ιδεολογικές και εκπαιδευτικές θέσεις του Δημήτρη Γληνού. Τα αναγνωστικά αποτελούν μια ιδιαίτερη περίπτωση εγχειριδίων που γράφτηκαν κάτω από δύσκολες συνθήκες και είναι βγαλμένα μέσα από τον αγώνα, τον πόθο και τα όνειρα του ελληνικού λαού για μια Ελλάδα ελεύθερη, δημοκρατική, με σοσιαλιστική προοπτική.