Ρομά διαμεσολαβητές υγείας: μια κριτική αποτίμηση του θεσμού στο ελληνικό πλαίσιο

Οι περιλήψεις στις εισαγωγές των ακαδημαϊκών περιοδικών σε θέματα υγείας των Ρομά, φαίνεται να έχουν παραγάγει ένα είδος συναινετικής αφήγησης (consensus narrative), η οποία περιλαμβάνει φράσεις όπως «μεγάλο και διακριτό μέγεθος πληθυσμού, ανισότητες, φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός, ταυτότητα, παραδόσεις και ιστορία των Ρομά, επιπτώσεις στην υγεία, κλπ.», και ενισχύεται από την τυποποιημένη επανάληψή της. Στην παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζω τη σχέση που μπορεί να έχουν οι Ρομά διαμεσολαβητές υγείας με τις συναινετικές αφηγήσεις γύρω από τους Ρομά, τους τρόπους με τους οποίους φαίνεται να γίνεται αντιληπτός ο ρόλος τους από τους ίδιους, τις κοινότητές τους, το κράτος, την Κοινωνία των Πολιτών (ΚτΠ) και τις διεθνείς οργανώσεις, και τους τρόπους με τους οποίους ενδέχεται να εξυπηρετούν πολιτικές πολύ ευρύτερες από αυτές που αφορούν τον τομέα της υγείας. Τα παραπάνω ερωτήματα τα διερεύνησα μέσω της κριτικής αναστοχαστικής ανθρωπολογίας και των μεταποικιακών και διαθεματικών σπουδών. Χρησιμοποίησα επίσης στοιχεία της αυτοεθνογραφικής προσέγγισης. Το υλικό που χρησιμοποιώ προκύπτει από τις σημειώσεις που κρατούσα στο προσωπικό μου ημερολόγιο και τις βιντεοσκοπήσεις που πραγματοποιήσαμε κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων «Νέοι Ρομά Διαμεσολαβητές Υγείας» και «Hprolipsis». Σύμφωνα με τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγω, οι Ρομά διαμεσολαβητές υγείας φαίνεται να αποτελούν απόρροια αλλά και μέρος, πλέον, των συναινετικών αφηγήσεων σχετικά με τους Ρομά. Οι ίδιοι οι Ρομά διαμεσολαβητές υγείας βλέπουν το ρόλο τους ως μια ευκαιρία βελτίωσης του οικονομικού, κοινωνικού, πολιτισμικού και συμβολικού τους κεφαλαίου και οι κοινότητές τους τούς αντιλαμβάνονται ως «ιθαγενείς πληροφοριοδότες» και ως άτομα που τους προσφέρουν ευκαιρία να προφυλαχτούν από κάποιο κίνδυνο. Το κράτος φαίνεται να τους προσδίδει ένα εργαλειακό ρόλο (διαμεσολαβητής «δούρειος ίππος») με σκοπό να προλάβει/εκτονώσει εκρηκτικές δυνητικά καταστάσεις ή και να συνεχίσει να παράγει γνώση η οποία θα ενισχύει τις υπάρχουσες συναινετικές αφηγήσεις ενώ για την ΚτΠ και τις διεθνείς οργανώσεις, φαίνεται να αποτελούν το μέσο εφαρμογής και εγκαθίδρυσης νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Τέλος, φαίνεται να επιβεβαιώνονται, για ακόμα μια φορά, οι ισχυρισμοί άλλων ερευνητών ότι τα προγράμματα που προωθούν τους Ρομά διαμεσολαβητές υγείας δημιουργούν εμπόδια στις εκστρατείες για δικαιοσύνη, ισότητα και ελευθερία, οι οποίες έχουν σκοπό να καταρρίψουν τις κοινωνικές, οικονομικές, φυλετικές και έμφυλες ανισότητες.