Στοιχεία για μια (μετα)δομιστικη έννοια του τρόπου παραγωγής: προς μια μια σπινοζικη κριτική της πολιτικής οικονομίας

Σύμφωνα με τον Althusser το έργο του Μαρξ διέπεται από δύο διαφορετικά υλιστικά ρεύματα. Έναν υλισμό που παραμένει υποτελής στον ιδεαλισμό, εγκλωβισμένο στη δυτική μεταφυσική παράδοση, και έναν υλισμό που εκ των έσω την υποσκάπτει και τείνει να της διαφύγει. Υπό αυτό το πρίσμα, η έννοια του τρόπου παραγωγής, στη βάση της οποίας ο Μαρξ ασκεί κριτική στην κλασική Πολιτική Οικονομία και ανακατασκευάζει την «εσωτερική οργάνωση» του κεφαλαιοκρατικού κόσμου «στον ιδανικό του μέσο όρο», διέπεται από δύο ριζικά ετερογενείς λογικές. Μία ουσιοκρατική και τελεολογική λογική, όπου εντοπίζεται «στα εκτενή χωρία του Κεφαλαίου, σχετικά με την ουσία της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας», αλλά και μία αντι-μεταφυσική και ιστορικο-αστάθμητη λογική που βρίσκεται σε υποκαθορισμένη θέση στο σύνολο του έργου του και εκφράζεται κατά βάση σε κάποια τμήματα των χειρογράφων του 1857-1858 (Grundrisse), αλλά και στα ιστορικά κεφάλαια του Κεφαλαίου για την πρωταρχική συσσώρευση, την εργάσιμη μέρα κ.λπ. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι ο εντοπισμός κάποιων στοιχείων αυτής της ελάσσονος και αντι-μεταφυσικής έννοιας του τρόπου παραγωγής, μέσα από την ανασυγκρότηση μιας οντολογίας της πρωταρχικής συσσώρευσης. Tο επιχείρημά μας αρθρώνεται ως εξής: Στο πρώτο κεφάλαιο, θα σκιαγραφήσουμε τις δύο «πρώτες στιγμές» της συγκυρίας της πρωταρχικής συσσώρευσης που αντιστοιχούν στα διάφορα συμβάντα, τα οποία σχετίζονται με την απαλλοτρίωση των μαζών και τη λεγόμενη «αιματηρή νομοθεσία». Στόχος μας είναι να δείξουμε ότι αυτά τα «φαινόμενα» είναι αδύνατον να αναχθούν σε ένα αφηρημένο διαλεκτικό σχήμα παραγωγής και αναπαραγωγής της κεφαλαιοκρατικής «εξουσίας» και ότι η ίδια η «συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης» που ακολουθεί ο Μαρξ, μας οδηγεί σε μία διαφορετικού τύπου «διαλεκτική». Εδώ, προκύπτει ότι η πρωταρχική συσσώρευση αδυνατεί να εξηγήσει την ιστορική «γένεση» της κεφαλαιακής σχέσης καθώς προϋποθέτει μία έννοια που καλούμαστε να εξαγάγουμε στο δεύτερο κεφάλαιο. Στο τρίτο κεφάλαιο θα ανακατασκευάσουμε κριτικά κάποια σημεία της προβληματικής της συνέχειας των διαδικασιών πρωταρχικής συσσώρευσης˙ θα δείξουμε ότι η σχέση κεφαλαίου είναι στη ρίζα της συγκρουσιακή και ανταγωνιστική. Τέλος, στο παράρτημα που ακολουθεί, θα υποστηρίξουμε ότι η φυσικοποίηση και νομιμοποίηση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής αποτελεί και την «τρίτη στιγμή» της πρωταρχικής συσσώρευσης και σχετίζεται με την παραγωγή της υποκειμενικότητας. Ο μετασχηματισμός των μορφών βίας και σχέσεων εξουσίας που έχει ως αφετηρία τις διαδικασίες πρωταρχικής συσσώρευσης συνεπάγεται την εσωτερίκευση των τελευταίων στις σφαίρες της παραγωγής και ανταλλαγής εμπορευμάτων, συνεπάγεται την είσοδο στο καθεστώς της πειθαρχικής εξουσίας. Σε αυτή τη βάση προτείνεται η συνάντηση του Μαρξ και του μεταδομισμού, με στόχο την ανασυγκρότηση μιας αντι-μεταφυσικής υλιστικής αντίληψης του τρόπου παραγωγής.