Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης στο ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και το άσυλο σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ

Οι ρίζες της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης βρίσκονται στις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς. Αφού αποδείχθηκε χρήσιμη η αρχή αυτή στην προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στην ενιαία αγορά, μεταφυτεύθηκε στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (ΧΕΑΔ), προκειμένου οι αποφάσεις των εθνικών αρχών να αναγνωρίζονται και να εκτελούνται από τις αρχές άλλου κράτους μέλους με το ελάχιστο της τυπικότητας και με περιορισμένους λόγους άρνησης εκ μέρους του κράτους μέλους εκτέλεσης της απόφασης. Στον τομέα του Ευρωπαϊκού Εντάλματος Σύλληψης (ΕΕΣ) η απόφαση – πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ που το θεσμοθέτησε, συνιστά το πρώτο μέτρο υιοθέτησης της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στο ποινικό δίκαιο, προς το σκοπό επίτευξης μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας δίωξης του εγκλήματος και απλοποίησης της διαδικασίας δίωξης και εκτέλεσης ποινής. Στο πλαίσιο αυτό η αμοιβαία αναγνώριση προς το σκοπό εδραίωσης του ΧΕΑΔ αναμετράται με την ανάγκη προάσπισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων του εκζητουμένου. Αυτή η αναμέτρηση αποτυπώνεται εύγλωττα τόσο στις διατάξεις της απόφασης – πλαίσιο περί υποχρεωτικών και προαιρετικών λόγων άρνησης εκτέλεσης του ΕΕΣ όσο και στη νομολογία του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ. Αναφορικά δε με την πολιτική ασύλου, που επίσης εντάσσεται στο ΧΕΑΔ, η αμοιβαία αναγνώριση αποτελεί κι εδώ προϋπόθεση για τη λειτουργία του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και εκφράζεται μέσω του τεκμηρίου της ασφαλούς χώρας, το οποίο αποτυπώθηκε στον Κανονισμό Δουβλίνο ΙΙ και κατέστη μαχητό χάρη στα αυξημένα αντανακλαστικά του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ, σε περιπτώσεις κινδύνου προσβολής θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ο διάλογος που αναπτύχθηκε στα ανωτέρω θέματα μεταξύ Στρασβούργου και Λουξεμβούργου, μετά από διάφορες διακυμάνσεις, αναδεικνύει ακριβώς την ανάγκη προάσπισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και οριοθέτησης της εμβέλειας της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.