Παιδεία και ιδεολογία : το ελληνικό παράδειγμα της δεκαετίας του 60

Ως πειστικές θεωρίες που αποτελούν κοινό τόπο των συλλογικών βιωμάτων των ανθρώπων, αλλά και ως πλέγματα πεποιθήσεων εκ των προτέρων επιβεβλημένα κι αναπόφευκτα στην πολιτική βούληση, οι ιδεολογίες διεισδύουν στον εκπαιδευτικό θεσμό και κατορθώνουν να διαρρυθμίζουν την κοινωνικοποιητική αποστολή του: διαφυλάσσουν τους μύθους της κοινωνίας, διαδίδουν τις κυρίαρχες αξίες, κατανέμουν ρόλους και συμπεριφορές, επιδιώκουν την ομοιομορφία και κατασκευάζουν, εντέλει, τους συνεργάσιμους, τους έμπιστους και τους ανώριμους πολίτες. Με δεδομένο, λοιπόν, το γεγονός ότι κάθε εκπαιδευτικό σύστημα υπάγεται στον κρατικό μηχανισμό που το εισηγείται και το θεσμοθετεί, αλλά και ότι η στενή σχέση ιδεολογίας και παιδείας επισυμβαίνει στο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον της εκάστοτε εξουσίας, η παρούσα μελέτη επιχειρεί να καταδείξει τις εκπαιδευτικές (αλλά και όχι μόνον) προσπάθειες των κυβερνητικών –και μη- εξουσιών στην ελληνική ημιπεριφέρεια της δεκαετίας του ’60 και συγκεκριμένα: πώς, με το πρόσχημα της κομμουνιστικής απειλής, επανεγκαθιδρύθηκε η κυριαρχία του παλαιού συντηρητικού συστήματος, πώς παλινορθώθηκε η παράδοση του “ενός έθνους” και πώς το “κοινό καλό” συμπορεύθηκε με το δυτικό αναπτυξιακό μοντέλο∙ αλλά και γιατί η εκπαίδευση συνδέθηκε με τις απαιτήσεις του τεχνοκρατισμού, σε τι εξυπηρετούσαν τα κάθε λογής μυθεύματα (των ικανών, των χαρισματικών, της κοινωνικά ουδέτερης εκπαίδευσης, της διασφαλισμένης κοινωνικής κινητικότητας στους φιλοπρόοδους κ.α.), πόσο βαθιές ρίζες διέθετε η ελληνοχριστιανική παράδοση, καθώς και με ποιους τρόπους επιδιώχθηκε ο έλεγχος κάθε πτυχής του εκπαιδευτικού θεσμού. Επίσης, συνεξετάζεται η συνεισφορά των οικογενειοκεντρικών, προγονόπληκτων, πατριδοπροβολικών, θρησκειοπροσανατολισμένων και βασιλόφιλων σχολικών εγχειριδίων της περιόδου Κ. Καραμανλή∙ η φιλόδοξη μεταρρυθμιστική απόπειρα της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου «για την κατάργηση των ολίγων ανθρώπων και των πολλών πληβείων» με το συντηρητικό της, ωστόσο, ιδεολογικό πρόσημο∙ η βίαιη ανακοπή της εκπαιδευτικής πολιτικής και οι διαδικασίες “αντι-μεταρρύθμισης” των μετα-ιουλιανών κυβερνήσεων∙ καθώς και η υπερβάλλουσα προγονολατρεία, οι θρησκευτικές υπερβολές, η κατήχηση, το αντι-κομμουνιστικό μένος, η προκατασκευασμένη Πολιτική Ιστορία και η ελληνοχριστιανική υποκρισία της περιόδου των συνταγματαρχών.